Muốn biết một tấm ảnh in khổ lớn sẽ ra sao, hãy in một phần của nó ở đúng cỡ thật, không in cả tấm thu nhỏ. Một tấm 10x15 thu nhỏ từ tệp định in một mét chỉ cho bạn biết bố cục, không nói gì về độ nét, hạt nhiễu hay viền răng cưa, vì mọi khuyết điểm đã bị thu lại theo. Một dải cắt ngang vùng quan trọng, in đúng tỷ lệ 100 phần trăm trên đúng chất liệu, mới cho thấy đúng thứ người xem sẽ thấy.
Bài này hướng dẫn bạn chọn vùng cần thử, tính đúng kích thước để cắt, xem bản thử ở điều kiện giống chỗ treo, rồi đọc kết quả để chỉnh tệp. Cách làm hợp với ảnh treo tường, canvas, ảnh cưới, chân dung gia đình. Với in bao bì, ấn phẩm thương mại có quy trình duyệt bản in riêng, không bàn ở đây.
Vì sao màn hình không thay được bản in thử
Màn hình điện thoại và máy tính phát sáng từ phía sau, có độ sáng cao và màu rực. Giấy và vải chỉ phản xạ ánh sáng của căn phòng. Vì vậy cùng một tệp, bản in hầu như luôn tối hơn và dịu hơn so với màn hình, nhất là ở vùng tối. Nhiều điện thoại còn tự tăng độ sáng, tự chỉnh tông màu theo môi trường, khiến bạn không biết đâu là màu thật của tệp.
Màn hình cũng thu nhỏ ảnh để vừa khung nhìn. Trừ khi bạn chủ động phóng tới 100 phần trăm, bạn đang xem một bản đã được thu nhỏ và làm mịn, mọi lỗi nhỏ đều biến mất. Ngược lại, máy in khổ lớn kéo từng điểm ảnh ra thành một vùng có thể thấy bằng mắt thường.
Cuối cùng, chất liệu tạo ra khác biệt màn hình không thể hiện: vân canvas, độ bóng của giấy, cách mực thấm vào giấy mỹ thuật, màu trắng của giấy ngả kem hay ngả xanh. Chỉ có bản in trên chính chất liệu đó mới cho bạn thấy. Đó là lý do người làm nghề in khổ lớn luôn coi bản in thử là bước bắt buộc chứ không phải bước phụ.
Chọn vùng nào để in thử
Dải in thử nên chứa càng nhiều "vùng khó" của tấm ảnh càng tốt. Những vùng cần có mặt:
- Khuôn mặt quan trọng nhất, có mắt và miệng, vì người xem nhìn vào đó trước tiên.
- Vùng tối nhất có chi tiết, như tóc đen, áo vest, bóng cây, để xem có bị bệt không.
- Vùng sáng nhất có chi tiết, như váy trắng, mây, tường sáng, để xem còn vân hay đã trắng phẳng.
- Màu da, vì mắt người nhạy nhất với sai lệch màu da.
- Một màu đặc trưng của ảnh, như áo đỏ, lá xanh, trời xanh, để xem màu có bị lệch hay gắt.
- Vùng chuyển màu mịn, như trời hoàng hôn, để xem có bị sọc bậc thang không.
- Đường mảnh có độ tương phản cao, như viền tóc, lan can, dây điện, để xem có răng cưa hay viền sáng do làm sắc quá tay.
Hiếm khi một dải chứa đủ cả bảy. Hãy ưu tiên khuôn mặt và vùng tối, vì đó là hai chỗ in khổ lớn hay hỏng nhất, rồi chọn một dải chéo hoặc hai mảnh nhỏ nếu cần.
Cắt dải in thử đúng tỷ lệ 100 phần trăm
Mấu chốt là dải in thử phải giữ nguyên mật độ điểm ảnh của bản in cuối. Cách tính cho người không làm chế bản:
- Xác định cỡ in cuối cùng và số điểm ảnh của tệp. Ví dụ giả định: tệp 6000 x 4000 điểm ảnh, in cỡ 90 x 60 cm.
- Tính số điểm ảnh trên mỗi centimet của bản in cuối: 6000 chia 90, khoảng 67 điểm ảnh mỗi centimet.
- Chọn cỡ dải thử, ví dụ 30 x 20 cm. Nhân với số điểm ảnh mỗi centimet: khoảng 2000 x 1333 điểm ảnh.
- Trong phần mềm chỉnh ảnh, cắt từ tệp gốc một vùng đúng 2000 x 1333 điểm ảnh bao trùm các vùng khó đã chọn. Không thu phóng vùng cắt.
- Gửi tiệm vùng cắt này, yêu cầu in ở đúng cỡ 30 x 20 cm, trên đúng chất liệu và đúng máy sẽ in bản chính.
- Ghi lại mọi thông tin của lần in thử: tệp nào, đã chỉnh gì, chất liệu nào, để lần chỉnh sau đối chiếu được.
Nếu tiệm sẽ phóng to tệp trước khi in, bạn cần dải thử được cắt từ tệp đã phóng, không phải tệp gốc. Hãy hỏi tiệm cắt giúp từ đúng tệp họ sẽ dùng, hoặc gửi tệp đã phóng của chính bạn. Dải thử từ tệp gốc mà bản chính in từ tệp đã phóng thì kết quả không so được.
Một dải thử, hai hoặc ba phương án đặt cạnh nhau
Khi bạn chưa chắc nên nâng vùng tối bao nhiêu hay giảm màu da tới đâu, đừng in thử từng phương án một. Hãy ghép hai hoặc ba phiên bản của cùng vùng cắt cạnh nhau trong một tệp, mỗi phiên bản chỉnh một mức khác nhau, rồi in tất cả trên một tờ. Ví dụ giả định: phiên bản thứ nhất giữ nguyên tệp, phiên bản thứ hai nâng vùng tối một chút, phiên bản thứ ba nâng nhiều hơn. Đặt tờ in ở chỗ treo, bạn chọn được ngay phiên bản hợp mắt nhất.
Cách này tiết kiệm cả thời gian lẫn chi phí, và quan trọng hơn là cho phép so sánh trực tiếp. Mắt người đánh giá độ sáng và màu rất kém khi chỉ có một bản để nhìn, nhưng rất giỏi khi có hai bản đặt sát nhau. Nhớ đánh dấu mỗi phiên bản bằng một ký hiệu nhỏ ở góc, chẳng hạn một, hai hay ba chấm, và ghi lại trong sổ tay đã chỉnh gì cho từng ký hiệu để không nhầm.
Với ảnh có người, nên giữ cùng một khuôn mặt trong cả ba phiên bản, vì sai lệch nhỏ ở màu da hay vùng mắt là thứ người xem cảm nhận rõ nhất. Với phong cảnh, chọn vùng có cả trời, lá cây và bóng tối để thấy một thay đổi ảnh hưởng đến mọi vùng ra sao.
Xem bản thử đúng cách
Xem dưới ánh sáng giống chỗ treo. Tiệm in thường có đèn rất sáng và trắng; phòng khách nhà bạn có thể dùng đèn vàng hoặc chỉ có ánh sáng cửa sổ. Mang bản thử về nhà, đặt đúng chỗ dự định treo và xem vào cả ban ngày lẫn buổi tối.
Xem ở đúng khoảng cách. Đứng ở khoảng cách người xem sẽ đứng, rồi bước lại gần như một vị khách tò mò. Bản thử ổn ở cả hai khoảng cách là đạt; chỉ ổn từ xa thì cân nhắc người xem có hay lại gần không.
So với màn hình đã hạ sáng. Đặt màn hình cạnh bản thử, giảm độ sáng màn hình cho đến khi vùng trắng của màn hình gần với màu trắng của giấy, tắt chế độ ánh sáng ban đêm và tự chỉnh màu. So như vậy mới công bằng.
Hỏi người khác. Mắt người chỉnh ảnh quen với tệp nên dễ bỏ qua lỗi. Nhờ một người trong nhà nhìn bản thử mà không cho xem trước tệp; họ hay phát hiện ngay chỗ tối, chỗ màu lạ.
Thấy gì trên bản thử và chỉnh gì trên tệp
Bảng dưới gom các hiện tượng hay gặp và hướng chỉnh ở mức người dùng thường. Mỗi lần chỉnh một thứ, in thử lại nếu thay đổi lớn.
| Thấy trên bản thử | Nguyên nhân hay gặp | Hướng chỉnh |
|---|---|---|
| Toàn ảnh tối, vùng tối bệt | Màn hình sáng hơn giấy, chất liệu hút sáng | Nâng nhẹ vùng tối và trung tính, không nâng vùng sáng |
| Da ngả cam hoặc đỏ | Độ bão hoà cao, tiệm tự tăng màu | Giảm bão hoà riêng tông da, dặn tiệm giữ màu theo tệp |
| Viền sáng quanh tóc, vai | Làm sắc nét quá tay | Giảm mức làm sắc, dặn tiệm không làm sắc thêm |
| Mặt mềm, mắt nhoè | Tệp thiếu chi tiết cho cỡ in | Giảm cỡ in, tìm nguồn tốt hơn hoặc phóng to lại cẩn thận |
| Trời có sọc bậc thang | Tệp nén nhiều lần, thiếu sắc độ | Dùng bản gốc ít nén hơn, thêm chút hạt nhiễu mịn nếu cần |
| Vùng trắng phẳng, mất vân | Cháy sáng trong tệp hoặc tiệm đẩy sáng | Hạ nhẹ vùng sáng; nếu tệp đã cháy thì không cứu được |
Có những thứ không chỉnh được trên tệp: chi tiết đã mất vì nhoè, vì nén, vì cháy sáng. Khi bản thử cho thấy điều đó, quyết định đúng thường là giảm cỡ in hoặc đổi ảnh, không phải chỉnh thêm.
Một lưu ý về thứ tự: chỉnh độ sáng trước, màu sau, độ nét sau cùng. Đổi độ sáng làm màu trông khác đi, và làm sắc nét trên một tệp còn tối dễ làm lộ nhiễu ở vùng tối. Đi đúng thứ tự giúp bạn không phải quay lại sửa những gì đã sửa.
Khi tiệm không nhận in thử, hoặc bạn ở xa tiệm
Không phải tiệm nào cũng sẵn sàng in một mảnh nhỏ, nhất là khi đặt qua mạng. Có vài cách thay thế. Cách đầu tiên là đặt một bản nhỏ cùng chất liệu chứa vùng cắt 100 phần trăm, trả tiền như một đơn bình thường; chi phí của nó nhỏ so với rủi ro in hỏng một tấm lớn.
Cách thứ hai là in vùng cắt bằng máy in văn phòng ở nhà, đúng cỡ thật, trên giấy thường. Bản này không nói gì về màu và chất liệu, nhưng cho biết khá đúng về độ nét: nếu mắt người trong ảnh đã nhoè trên bản in văn phòng ở cỡ thật, bản in khổ lớn cũng sẽ nhoè. Đó là bộ lọc rẻ nhất trước khi gửi tiệm.
Cách thứ ba là nhờ tiệm gửi ảnh chụp bản in thử dưới ánh sáng ban ngày, kèm một vật quen thuộc để so cỡ. Cách này kém tin cậy nhất vì ảnh chụp lại qua máy và màn hình, nhưng vẫn giúp phát hiện lỗi lớn như cắt sai, màu sai hẳn. Với ảnh quan trọng như chân dung người thân hay ảnh cưới, nên cố gắng có một bản in thử thật trên tay.
Câu hỏi thường gặp
In thu nhỏ cả tấm ảnh có thay được in thử một phần không?
Không hoàn toàn. Bản thu nhỏ cho biết bố cục và màu chung, nhưng không cho biết độ nét ở cỡ lớn vì mọi khuyết điểm đã bị thu nhỏ theo. Muốn kiểm độ nét, phải in một vùng cắt ở đúng tỷ lệ 100 phần trăm của bản in cuối.
Bản in thử nên to cỡ nào?
Đủ để chứa khuôn mặt chính và một vùng tối, vùng sáng có chi tiết, thường cỡ một tờ giấy khổ A4 đến A3 là đủ cho ảnh treo tường. Quan trọng hơn kích thước là giữ đúng mật độ điểm ảnh của bản in cuối và in trên đúng chất liệu.
Vì sao bản in thử ở tiệm đẹp mà về nhà lại tối?
Tiệm thường có đèn rất sáng và trắng để làm việc, còn phòng nhà bạn có thể dùng đèn vàng hoặc tối hơn. Ánh sáng thay đổi làm ảnh trông khác. Hãy mang bản thử về đúng chỗ treo, xem cả ban ngày và buổi tối trước khi duyệt.
Có cần chỉnh màu màn hình máy tính trước khi chỉnh ảnh để in không?
Với người dùng thường, ít nhất nên hạ độ sáng màn hình xuống mức vừa phải, tắt chế độ ánh sáng ban đêm và chế độ tự chỉnh màu. Thiết bị hiệu chỉnh màu chuyên dụng giúp chính xác hơn nhưng không bắt buộc. Bản in thử vẫn là cách kiểm cuối cùng.
Tiệm nói máy in của họ tự chỉnh màu, có cần in thử nữa không?
Vẫn nên in thử với ảnh quan trọng. Tự chỉnh màu có thể làm ảnh tươi hơn theo ý máy, không theo ý bạn, nhất là với màu da. Bản thử giúp hai bên thống nhất kết quả trước khi in tấm lớn, tránh phải in lại.
In thử có làm chậm thời gian nhận ảnh không?
Có thêm một vòng, thường không lâu nếu tiệm sẵn sàng. So với việc phải in lại cả tấm lớn khi kết quả không như ý, một vòng in thử thường tiết kiệm thời gian hơn. Khi gấp, hãy báo tiệm từ đầu để họ xếp lịch in thử sớm.