Làm nét ảnh chân dung người cao tuổi bằng AI thường kéo theo một tác dụng phụ ít ai lường: khuôn mặt trẻ đi, da căng hơn, nếp nhăn mờ, đồi mồi biến mất, và người nhà nhìn vào thấy giống ông bà lúc năm mươi hơn là lúc tám mươi. Với ảnh để mừng thọ, ảnh treo trong nhà hay ảnh lưu lại cho con cháu, đó là một sự đánh mất chứ không phải làm đẹp.
Nếp nhăn, tóc bạc, quầng mắt, làn da có vết thời gian là những gì làm nên khuôn mặt một người đã sống nhiều năm. Bài này giải thích vì sao công cụ hay xoá chúng, cách chọn cài đặt và quy trình giữ lại dấu vết tuổi tác, cùng những lưu ý khi chụp mới ảnh chân dung cho ông bà để sau này ít phải cứu.
Vì sao công cụ làm nét hay làm người già trẻ ra
Các mô hình phóng to và phục hồi khuôn mặt học từ những bộ ảnh rất lớn, trong đó ảnh người trẻ và ảnh đã được chỉnh trang chiếm phần đông. Khi gặp một vùng da mờ có nhiều nếp nhỏ, mô hình phải quyết định đó là nếp nhăn thật hay là nhiễu hạt, bụi, vết nén. Vì thói quen học được, nó thường chọn cách làm sạch, tức là xoá đi. Mỗi nếp nhăn bị coi là lỗi cần sửa.
Tóc bạc gặp vấn đề tương tự. Trong ảnh mờ, tóc bạc lốm đốm trông như những vệt sáng không đều; mô hình có thể làm đều màu lại thành đen hoặc bạc trắng toàn bộ. Quầng mắt, bọng mắt, da chảy ở cằm và cổ bị kéo căng; răng thưa hoặc đã mất được vẽ thành hàm răng đủ và đều.
Chế độ phục hồi khuôn mặt mạnh là nơi hiện tượng này rõ nhất. Ở mức cao, nó không chỉ làm nét mà còn kéo khuôn mặt về một kiểu khuôn mặt trung bình đã học, và khuôn mặt trung bình đó trẻ hơn người trong ảnh. Vì vậy, với ảnh người cao tuổi, mức cường độ thấp hầu như luôn cho kết quả đúng hơn, dù kém "đẹp" hơn khi nhìn lướt.
Những dấu vết tuổi tác nên giữ lại
Nếp nhăn ở trán, đuôi mắt và hai bên miệng. Đây là những đường hằn theo biểu cảm quen thuộc của người đó, người nhà nhìn là nhận ra nụ cười hay cái nhíu mày của ông bà.
Tóc bạc đúng màu và đúng mức. Tóc muối tiêu không nên thành tóc đen, tóc bạc trắng không nên thành xám đều. Kiểm cả lông mày, vì lông mày bạc cũng hay bị tô đậm lại.
Đồi mồi, nốt ruồi, sẹo. Những chi tiết nhỏ trên da là dấu hiệu nhận dạng mạnh, và là những thứ AI hay xoá đầu tiên.
Dáng miệng thật. Người cao tuổi hay có môi mỏng, khoé miệng trễ, hoặc miệng hơi móm khi đã mất răng. Một nụ cười đủ răng trắng đều sẽ làm người nhà thấy ngay không phải.
Làn da có kết cấu. Da người già không mịn như da trẻ; để lại một chút kết cấu giúp ảnh có chiều sâu và chân thật. Da bóng mịn như sáp trên khuôn mặt tám mươi tuổi trông rất lạ.
Bàn tay. Nếu ảnh có bàn tay, gân tay và nếp da trên tay cũng là chi tiết đáng giữ, đừng để bị làm mịn cùng khuôn mặt.
Quy trình làm nét giữ đúng tuổi
Quy trình này dùng được với hầu hết loại công cụ. Nguyên tắc là ưu tiên những bước không bịa thêm chi tiết, và chỉ dùng AI ở mức vừa đủ.
- Nếu ảnh gốc đã đủ lớn cho cỡ in, đừng phóng to; chỉ khử nhiễu nhẹ và làm sắc nhẹ. Rất nhiều ảnh ông bà chụp bằng điện thoại chỉ cần chừng đó.
- Nếu cần phóng, chọn chế độ phóng to không có phục hồi khuôn mặt trước, xem kết quả.
- Nếu vẫn muốn thêm độ nét cho khuôn mặt, bật phục hồi khuôn mặt ở mức thấp nhất, xuất bản thử.
- Đặt bản AI lên trên bản phóng thường bằng lớp, giảm độ mờ đục còn khoảng một phần ba đến một nửa. Nếp nhăn từ bản thường sẽ hiện lại qua lớp AI.
- Dùng mặt nạ để lấy lại hoàn toàn từ bản thường những vùng bị xoá rõ: đuôi mắt, rãnh cười, đồi mồi, tóc.
- Nếu da trông bệt sau khi xử lý, thêm một lớp nhiễu hạt rất nhẹ cho cả ảnh để da có lại kết cấu tự nhiên.
- So với ảnh gốc ở cùng kích thước, rồi nhờ người trong nhà xem. Câu hỏi nên hỏi: ông bà trong ảnh này đúng tuổi lúc chụp không?
Nếu người được chụp còn sống và minh mẫn, hỏi chính ông bà là tốt nhất. Có cụ thích ảnh trông tươi tắn hơn một chút, có cụ muốn đúng như thật. Đó là quyết định của họ, không phải của phần mềm.
Kính lão, răng giả, khăn, mũ: những chi tiết riêng của người già dễ bị vẽ sai
Kính lão tròng dày. Tròng kính cận hoặc kính lão làm mắt sau kính trông to hoặc nhỏ hơn thật, kèm vệt phản chiếu. Mô hình hay coi đó là lỗi, vẽ mắt sau kính thành mắt trần to tròn, hoặc xoá một đoạn gọng mảnh. Kiểm từ bản lề kính bên này sang bên kia, và giữ vùng mắt từ bản phóng thường nếu thấy mắt sau tròng bị đổi.
Răng giả, hàm thiếu răng. Nụ cười của người đeo răng giả hoặc đã rụng vài chiếc có nét riêng. Công cụ thường lấp đầy chỗ trống bằng răng đều, đổi cả dáng môi. Lấy vùng miệng từ bản không AI là cách an toàn nhất.
Khăn vấn, khăn mỏ quạ, mũ len. Nhiều ảnh bà, ảnh mẹ ở quê có khăn vấn hay khăn trùm đầu với nếp vải riêng. AI có thể làm phẳng nếp khăn, đổi hoa văn, thậm chí biến một phần khăn thành tóc. Đây là chi tiết văn hoá và kỷ niệm, đáng giữ đúng.
Máy trợ thính, vết sẹo mổ, nốt ruồi có lông. Những chi tiết nhỏ quanh tai, cổ, cằm thường bị xoá vì bị coi là vết bẩn. Nếu gia đình muốn giữ người đúng như thật, lấy lại các vùng này bằng mặt nạ.
Áo bà ba, áo dài cũ, cổ áo sờn. Kết cấu vải cũ bị làm mịn thành vải mới phẳng. Không phải lỗi lớn, nhưng làm bức ảnh mất đi không khí của thời điểm chụp; với ảnh lưu trữ, nên giữ cả vải.
Làm mịn bao nhiêu là vừa: tươi tắn khác trẻ hoá
Không phải mọi chỉnh sửa đều là sai. Một bức ảnh mừng thọ có thể được làm sáng da một chút, bớt quầng do ánh sáng xấu, bớt đỏ ở mũi do lạnh, xoá một vết xước trên ảnh. Những chỉnh sửa đó sửa lỗi của tấm ảnh, không sửa con người. Ranh giới nằm ở chỗ: chỉnh sửa có làm thay đổi đặc điểm thật của khuôn mặt hay không.
Một cách kiểm đơn giản là lật qua lại giữa bản gốc và bản đã chỉnh. Nếu bản chỉnh trông như cùng một người trong một buổi chiều nắng đẹp hơn, đó là tươi tắn. Nếu bản chỉnh trông như người đó mười năm trước, đó là trẻ hoá. Với ảnh dùng làm kỷ niệm lâu dài, trẻ hoá làm mất đi giá trị ghi lại một thời điểm của cuộc đời.
Cũng nên lưu ý rằng mỗi thế hệ trong nhà có thể nhìn khác nhau. Con cháu trẻ có khi thấy bản mịn là đẹp, người cùng thời với ông bà lại thấy bản thật mới là ông bà. Khi có ý kiến khác nhau, giữ cả hai bản: bản tươi tắn để in treo, bản gần gốc để lưu trữ, và ghi rõ bản nào đã chỉnh.
Cài đặt gợi ý theo tình trạng ảnh
Bảng dưới gợi ý điểm bắt đầu cho từng loại ảnh chân dung người cao tuổi hay gặp. Đây là tham khảo; mỗi công cụ đặt tên và thang đo khác nhau, nên bạn cần thử và so.
| Tình trạng ảnh | Phóng to | Phục hồi khuôn mặt | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ảnh điện thoại đời mới, mặt rõ | Thường không cần | Tắt | Chỉ khử nhiễu và làm sắc nhẹ |
| Ảnh điện thoại cũ, chụp trong nhà tối | Gấp đôi nếu cần | Rất thấp hoặc tắt | Tăng sáng vùng mặt trước khi phóng |
| Ảnh giấy đã scan, mặt khá lớn | Gấp đôi | Thấp, hoà lớp với bản thường | Phục hồi xước, ố trước khi phóng |
| Ảnh giấy nhỏ, mặt chỉ vài chục điểm ảnh | Gấp đôi, không hơn | Tắt | Chấp nhận ảnh mềm, in cỡ nhỏ |
| Ảnh cắt từ ảnh tập thể | Gấp đôi | Tắt hoặc rất thấp | Rủi ro trẻ hoá và lệch mặt cao nhất |
Điểm chung của bảng: với người cao tuổi, phục hồi khuôn mặt nên để thấp hoặc tắt. Độ nét bổ sung từ chế độ này hiếm khi đáng với cái giá phải trả là mất dấu vết tuổi tác.
Chụp mới ảnh chân dung cho ông bà để sau này không phải cứu
Nếu ông bà còn khoẻ, một buổi chụp chân dung cẩn thận hôm nay giá trị hơn mọi công cụ phục hồi sau này. Vài điều giúp ảnh vừa đẹp vừa đúng người.
- Chụp gần cửa sổ, ánh sáng ban ngày dịu, tránh nắng gắt chiếu thẳng tạo bóng sâu ở hốc mắt.
- Dùng chế độ chụp thường hoặc chế độ chân dung ở mức nhẹ; tắt chế độ làm đẹp da của điện thoại, vì nó làm mịn và trẻ hoá ngay từ lúc chụp.
- Để ông bà ngồi thoải mái trên ghế quen thuộc, nói chuyện trong lúc chụp để có nét mặt tự nhiên thay vì cười gượng.
- Chụp nhiều tấm liên tiếp, cả cười và không cười, cả nhìn máy và nhìn ra xa.
- Lấy nét vào mắt, chụp sao cho khuôn mặt chiếm phần lớn khung hình để có nhiều điểm ảnh cho khuôn mặt.
- Lưu tệp gốc ở ít nhất hai nơi, đặt tên có ngày chụp và tên người, đừng chỉ để trong nhóm nhắn tin gia đình.
- Nếu ông bà ngại chụp, đừng ép; một vài tấm chụp lúc đang làm việc quen thuộc như tưới cây, pha trà cũng là chân dung đẹp.
Một bộ ảnh như vậy, chụp mỗi năm một lần, là tư liệu gia đình quý hơn rất nhiều so với một tấm ảnh duy nhất phải phóng to từ ảnh tập thể sau này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ảnh bà sau khi làm nét trông trẻ hơn hẳn?
Vì mô hình phục hồi khuôn mặt hay coi nếp nhăn và kết cấu da là nhiễu, rồi làm mịn đi, đồng thời kéo khuôn mặt về kiểu mẫu đã học vốn trẻ hơn. Giảm hoặc tắt chế độ phục hồi khuôn mặt và hoà bản AI với bản phóng thường sẽ giữ lại dấu vết tuổi tác.
Có nên xoá đồi mồi, nốt ruồi trên ảnh chân dung ông bà không?
Thường không nên, vì đó là đặc điểm nhận dạng. Nếu chính ông bà muốn bớt một vài vết, có thể làm nhạt nhẹ thay vì xoá hẳn. Với ảnh lưu trữ lâu dài, giữ thêm một bản gần với gốc nhất.
Ảnh ông bà dùng làm ảnh thờ có nên làm mịn da không?
Nhiều gia đình muốn ảnh trông trang nghiêm và tươi tắn, nên có thể làm sáng, bớt quầng do ánh sáng xấu. Nhưng nên tránh thay đổi nét mặt, nếp nhăn đặc trưng, màu tóc. Ảnh nên là người mà cả nhà nhớ, nên để người lớn trong nhà duyệt trước khi in.
Tóc bạc của ông bị đổi thành tóc đen sau khi phóng, sửa thế nào?
Lấy lại vùng tóc và lông mày từ bản phóng không AI bằng mặt nạ lớp, làm mờ biên để vùng chuyển tiếp tự nhiên. Không nên tự tô màu tóc bằng tay vì rất khó giữ độ tự nhiên của tóc bạc lốm đốm.
Chế độ làm đẹp trên điện thoại có nên tắt khi chụp ông bà không?
Nên tắt hoặc để mức thấp nhất. Chế độ làm đẹp làm mịn da, to mắt, thon mặt ngay khi chụp, và những thay đổi đó không lấy lại được trong tệp gốc. Chụp ảnh thật rồi chỉnh sau thì luôn còn đường lùi.
Ảnh chân dung ông bà nên lưu ở định dạng nào?
Giữ nguyên tệp gốc từ máy chụp hoặc máy scan, không chuyển qua lại nhiều lần giữa các định dạng nén. Bản đã chỉnh nên lưu thêm ở định dạng ít nén như PNG hoặc TIFF để in, và một bản nén nhẹ để chia sẻ.