Megapixel (viết tắt MP) là đơn vị đếm điểm ảnh: một megapixel bằng một triệu điểm ảnh. Một tấm ảnh 12MP nghĩa là nó được dựng từ khoảng 12 triệu ô vuông nhỏ, mỗi ô mang một màu, xếp thành lưới có chiều ngang và chiều dọc nhất định, thường là 4.000 × 3.000 điểm. Con số này cho bạn biết ảnh chứa bao nhiêu ô, chứ chưa cho biết mỗi ô có đúng màu, đúng chi tiết của cảnh thật hay không.
Hiểu đúng megapixel giúp bạn trả lời ba câu hay gặp: ảnh của mình in được cỡ nào, vì sao điện thoại quảng cáo con số rất lớn mà ảnh không nét hơn bao nhiêu, và lúc nào nên để ý con số này, lúc nào không. Bài đi từ cách đếm, cách đổi ra kích thước, rồi tới những thứ quyết định độ chi tiết thật mà megapixel không nói ra.
Megapixel đếm cái gì trong một tấm ảnh
Ảnh số không phải một bức vẽ liền mạch. Khi phóng thật to trên màn hình, bạn sẽ thấy nó vỡ thành những ô vuông đều nhau, mỗi ô một màu đồng nhất. Mỗi ô đó là một điểm ảnh, tiếng Anh gọi là pixel. Toàn bộ tấm ảnh là một bảng ô, và số megapixel chỉ đơn giản là tích của số ô theo chiều ngang nhân với số ô theo chiều dọc, chia cho một triệu. Ảnh 4.000 điểm ngang và 3.000 điểm dọc có 12 triệu điểm, tức 12MP.
Phía sau con số đó là cảm biến trong máy ảnh hoặc điện thoại. Cảm biến có hàng triệu phần tử nhận sáng nhỏ li ti, thường gọi là điểm thu sáng. Phần lớn cảm biến phủ lên trên một tấm lọc màu xen kẽ đỏ, xanh lá, xanh dương, nên mỗi điểm thu sáng thực ra chỉ đo được một màu. Phần mềm trong máy tính toán, nội suy từ các điểm lân cận để mỗi điểm ảnh cuối cùng có đủ ba thành phần màu. Vì vậy, ngay từ lúc chụp, một phần chi tiết đã là kết quả tính toán chứ không phải ghi lại trực tiếp.
Điều cần nhớ: megapixel là đặc tính của tệp ảnh, không phải chỉ của máy. Cùng một điện thoại 48MP, ảnh bạn nhận về có thể là 12MP nếu máy đang ở chế độ mặc định, có thể chỉ còn 2 hoặc 3MP sau khi gửi qua ứng dụng nhắn tin, và có thể còn ít hơn nữa nếu bạn cắt lấy một góc nhỏ. Khi muốn biết một tấm ảnh in được cỡ nào, hãy nhìn số điểm ảnh của chính tệp đó, đừng nhìn thông số quảng cáo của chiếc máy đã chụp ra nó.
Đổi megapixel ra chiều ngang và chiều dọc
Biết số megapixel mà không biết tỉ lệ khung thì chưa tính được kích thước. Điện thoại thường chụp tỉ lệ 4:3, máy ảnh rời thường 3:2. Bảng dưới là các cặp kích thước hay gặp, đã làm tròn, chỉ để tham khảo; tệp thật của bạn có thể lệch vài chục điểm tuỳ máy.
| Số megapixel | Tỉ lệ khung | Kích thước gần đúng (ngang × dọc) | Cạnh dài so với ảnh 12MP |
|---|---|---|---|
| 2MP | 16:9 | 1.920 × 1.080 | khoảng một nửa |
| 8MP | 4:3 | 3.264 × 2.448 | khoảng 0,8 lần |
| 12MP | 4:3 | 4.000 × 3.000 | mốc so sánh |
| 24MP | 3:2 | 6.000 × 4.000 | khoảng 1,5 lần |
| 48MP | 4:3 | 8.000 × 6.000 | gấp đôi |
| 200MP | 4:3 | khoảng 16.300 × 12.200 | khoảng 4 lần |
Muốn tự tính khi chỉ biết số megapixel và tỉ lệ khung, bạn lấy căn bậc hai. Với tỉ lệ 4:3, cạnh dài bằng căn bậc hai của (số điểm ảnh × 4 ÷ 3). Ví dụ giả định: 12 triệu × 4 ÷ 3 = 16 triệu, căn bậc hai là 4.000. Cạnh ngắn bằng 4.000 × 3 ÷ 4 = 3.000. Cách này đủ chính xác để ước lượng trước khi mở tệp ra xem số thật.
Gấp đôi megapixel không có nghĩa là ảnh nét gấp đôi
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Megapixel đếm theo diện tích, còn độ nét mà mắt cảm nhận được phụ thuộc vào mật độ điểm theo chiều dài. Muốn chiều ngang có số điểm gấp đôi thì chiều dọc cũng phải gấp đôi, nên tổng số điểm phải gấp bốn. Ảnh 48MP so với ảnh 12MP có cạnh dài gấp đôi, không phải gấp bốn. Ảnh 24MP so với 12MP chỉ có cạnh dài hơn khoảng 41%.
Hệ quả thực tế rất rõ khi in. Giả sử bạn in ở cùng một mật độ, ảnh 12MP ra khổ chừng 34 cm cạnh dài, thì ảnh 24MP cùng tỉ lệ khung chỉ ra khoảng 48 cm chứ không phải 68 cm. Muốn in cạnh dài gấp đôi với cùng độ mịn, bạn cần ảnh 48MP. Những ai chọn máy chỉ vì con số tăng từ 12 lên 16MP nên biết rằng khác biệt về cạnh dài chỉ khoảng 15%, gần như không nhận ra bằng mắt ở khổ in thông thường.
Chiều ngược lại cũng đúng: giảm từ 12MP xuống 3MP nghe như mất ba phần tư, nhưng cạnh dài chỉ giảm một nửa, từ 4.000 còn 2.000 điểm. Ảnh 2.000 điểm cạnh dài vẫn xem đẹp trên màn hình điện thoại và in được khổ nhỏ. Hiểu cách tính này giúp bạn bớt lo khi ảnh bị thu nhỏ, và bớt kỳ vọng sai khi máy quảng cáo con số rất lớn.
Những thứ quyết định chi tiết thật mà megapixel không nói ra
Kích thước cảm biến. Cùng 12 triệu điểm, nhưng nhồi vào một cảm biến bằng móng tay thì mỗi điểm thu sáng nhỏ hơn nhiều so với một cảm biến máy ảnh rời. Điểm nhỏ nhận ít ánh sáng hơn, dễ sinh nhiễu hạt khi thiếu sáng, và phần mềm phải làm mịn mạnh tay hơn, xoá luôn chi tiết nhỏ như sợi tóc, vân vải.
Chất lượng ống kính. Ống kính phải đủ sắc để vẽ được chi tiết nhỏ hơn kích thước một điểm ảnh. Nếu ống kính mềm, nhiều điểm ảnh liền nhau chỉ ghi lại cùng một vệt mờ; số megapixel cao lúc đó chỉ làm tệp nặng hơn. Vết bẩn, dấu vân tay trên kính điện thoại cũng làm cả tấm ảnh mờ đi như phủ sương.
Ánh sáng và rung tay. Ảnh chụp trong quán tối, trong phòng khách buổi tối, máy phải mở lâu hoặc tăng độ nhạy. Tay rung nhẹ cũng đủ làm nhoè, và chỗ nhoè đó trải đều qua hàng chục điểm ảnh. Một tấm 12MP chụp đủ sáng, cầm chắc tay thường nét hơn một tấm 48MP chụp vội trong bóng tối.
Xử lý và nén trong máy. Máy làm sắc, khử nhiễu và nén JPEG hoặc HEIC trước khi lưu. Mức nén cao làm mất chi tiết mịn, tạo khối vuông ở vùng trời, vùng tường phẳng. Hai máy cùng số megapixel có thể cho ra hai tệp khác hẳn nhau về độ chi tiết chỉ vì cách xử lý.
Chế độ chụp. Nhiều điện thoại có cảm biến số điểm cao nhưng mặc định gộp điểm để xuất ảnh nhỏ hơn, sáng hơn, ít nhiễu hơn. Phải bật chế độ độ phân giải cao mới nhận được tệp đủ điểm; chi tiết của chế độ này có bài riêng trong danh mục.
Bao nhiêu megapixel là đủ cho từng việc
Cách nghĩ hữu ích là đi từ việc bạn định làm với tấm ảnh, rồi tính ngược số điểm ảnh cần có. Bảng dưới dùng mật độ phổ biến khi in là 300 điểm mỗi inch cho ảnh cầm tay xem gần và 150 cho ảnh treo xa; đây là mức tham khảo, khổ in cụ thể nên hỏi tiệm in.
| Việc định làm | Số điểm ảnh cần (gần đúng) | Tương đương |
|---|---|---|
| Xem toàn màn hình điện thoại | cạnh dài khoảng 2.000–2.500 | khoảng 3–4MP là thoải mái |
| Xem trên màn hình 4K | 3.840 × 2.160 | khoảng 8MP |
| In ảnh 10 × 15 cm ở 300 điểm/inch | khoảng 1.180 × 1.770 | khoảng 2MP |
| In khổ A4 ở 300 điểm/inch | khoảng 2.480 × 3.510 | khoảng 9MP |
| In khổ A4 ở 200 điểm/inch | khoảng 1.650 × 2.340 | khoảng 4MP |
| In khổ 60 × 90 cm treo tường ở 150 điểm/inch | khoảng 3.540 × 5.310 | khoảng 19MP |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy một tấm 12MP chụp tốt đã đủ cho gần hết nhu cầu của gia đình: xem trên mọi màn hình, in album, in khổ A4. Megapixel cao chỉ thật sự có ích khi bạn in rất lớn hoặc định cắt lấy một phần nhỏ của ảnh. Cách tính chi tiết cho từng khổ in có ở bài tính cỡ in tối đa trong cùng danh mục.
Đọc thông số megapixel khi chọn máy cho khỏi nhầm
Hỏi ảnh xuất ra mặc định là bao nhiêu điểm. Thông số ghi trên hộp thường là số điểm của cảm biến lớn nhất. Ảnh bạn chụp hằng ngày có thể nhỏ hơn bốn lần. Cách kiểm đơn giản nhất là chụp thử một tấm ở cửa hàng rồi xem thông tin ảnh ngay trên máy.
Mỗi camera một con số. Điện thoại nhiều ống kính thì camera góc rộng, camera tele, camera trước có số điểm khác nhau, thường camera chính cao nhất. Ảnh chụp bằng camera phụ, nhất là trong thiếu sáng, có thể kém chi tiết hơn nhiều so với con số quảng cáo của camera chính.
Đừng so megapixel giữa hai loại máy khác nhau. Một máy ảnh rời 24MP và một điện thoại 48MP không thể so trực tiếp bằng con số. Cảm biến lớn hơn, ống kính lớn hơn cho từng điểm ảnh sạch hơn. So sánh có ý nghĩa nhất là đặt hai tấm cùng cảnh, cùng ánh sáng, phóng lên 100% để xem.
Thử ở điều kiện bạn hay chụp. Nếu bạn chủ yếu chụp con nhỏ trong nhà buổi tối, hãy thử ở điều kiện đó chứ không phải ngoài trời nắng. Ảnh ban ngày gần như máy nào cũng đẹp; khác biệt thật nằm ở cảnh tối và cảnh chuyển động.
Megapixel của tệp ảnh thay đổi qua mỗi lần xử lý
Một tấm ảnh rời khỏi máy chụp rồi đi qua rất nhiều tay: được cắt cho vừa khung, được gửi qua tin nhắn, được tải lên mạng xã hội, được chụp màn hình lại để chia sẻ. Mỗi bước có thể làm giảm số điểm ảnh mà không báo cho bạn. Ảnh 12MP sau khi gửi qua một ứng dụng nhắn tin ở chế độ thường có thể chỉ còn cạnh dài khoảng một đến hai nghìn điểm. Ảnh chụp màn hình thì chỉ có đúng số điểm của màn hình.
Việc cắt ảnh làm giảm số megapixel nhanh hơn bạn tưởng. Cắt lấy một nửa chiều ngang và một nửa chiều dọc, tức là lấy một phần tư khung hình, thì 12MP còn 3MP. Cắt lấy một khuôn mặt nhỏ trong ảnh nhóm đông người có khi chỉ còn vài trăm nghìn điểm, tức chưa tới nửa megapixel. Đây là lý do nhiều người đem ảnh nhóm đi phóng to chân dung người thân và nhận về một tấm mờ.
Thói quen nên tập: trước khi gửi ảnh đi in, phóng to hoặc nhờ ai làm nét, hãy xem số điểm ảnh thật của tệp và tìm bản gốc lớn nhất còn giữ được. Bản trong máy người chụp, bản sao lưu đám mây ở chế độ chất lượng gốc, bản trong thẻ nhớ máy ảnh luôn tốt hơn bản đã đi qua tin nhắn. Phóng to bằng phần mềm, kể cả phần mềm AI, chỉ là bước sau cùng khi không còn bản nào lớn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Một megapixel chính xác là bao nhiêu điểm ảnh?
Theo cách dùng phổ biến trong nhiếp ảnh, một megapixel là một triệu điểm ảnh. Nhà sản xuất thường làm tròn: cảm biến ghi 12MP có thể có 12,2 triệu điểm, ảnh xuất ra lại cắt bớt vài hàng ở mép. Chênh lệch nhỏ này không ảnh hưởng gì tới việc ước lượng cỡ in hay chất lượng xem.
Ảnh 12MP có in được khổ lớn treo tường không?
Được, nếu ảnh chụp nét và bạn chấp nhận mật độ thấp hơn khi treo xa. Ở mức tham khảo 150 điểm mỗi inch, ảnh 4.000 điểm cạnh dài in được khoảng 68 cm. Người đứng cách hơn một mét thường không thấy hạt. Nên in thử một mảnh nhỏ ở đúng tỉ lệ trước khi in cả tấm, và hỏi tiệm in về mật độ họ khuyên dùng.
Tại sao điện thoại 108MP mà ảnh chụp ra chỉ 12MP?
Vì máy đang gộp nhiều điểm thu sáng liền nhau thành một điểm ảnh để giảm nhiễu và tăng độ sáng, đặc biệt hữu ích trong điều kiện thiếu sáng. Muốn có tệp đủ số điểm, bạn phải bật chế độ độ phân giải cao trong phần cài đặt camera. Tệp lúc đó nặng hơn nhiều và chỉ đáng dùng khi chụp đủ sáng.
Megapixel cao có làm ảnh đẹp hơn khi chụp đêm không?
Thường là không. Khi thiếu sáng, yếu tố quyết định là cảm biến nhận được bao nhiêu ánh sáng và tay có đủ vững không. Chia cảm biến thành nhiều điểm nhỏ hơn còn làm mỗi điểm nhận ít sáng hơn. Vì vậy chế độ chụp đêm của nhiều máy lại chủ động giảm số điểm ảnh xuất ra.
Làm sao biết một tấm ảnh có bao nhiêu megapixel?
Xem thông tin của tệp: trên điện thoại thường là vuốt lên hoặc bấm biểu tượng thông tin khi đang xem ảnh, trên máy tính là mở thuộc tính hoặc bảng thông tin của tệp. Bạn sẽ thấy chiều ngang và chiều dọc tính bằng điểm ảnh; nhân hai số đó rồi chia cho một triệu là ra số megapixel.
Có thể tăng megapixel cho ảnh cũ không?
Có thể tăng số điểm ảnh bằng phần mềm phóng to, nhưng chi tiết mới là do phần mềm đoán ra, không phải ghi lại từ cảnh thật. Phóng to thường làm ảnh mịn hơn khi in, còn phóng to bằng AI có thể vẽ thêm chi tiết trông thật mà sai. Dùng được cho ảnh kỷ niệm, không nên dùng khi cần độ chính xác.