PhongDai.comPhóng Đại
Phục hồi ảnh giấy cũ

Xoá vết xước, bụi và đốm trắng trên ảnh cũ: xử lý từng loại vết sau khi scan

Phân biệt bụi máy quét, xước bề mặt và xước sâu vào lớp ảnh trên ảnh giấy cũ, rồi chọn cách xoá phù hợp: lấp vết, bộ lọc có mặt nạ, quét lại hai chiều.

Macro close-up of a flatbed scanner glass with a small soft brush and air blower beside a black and white photo print, raking side light revealing dust, shallow depth of field

Muốn xoá vết xước và bụi trên ảnh cũ cho sạch mà không làm mềm cả tấm, trước hết phải biết vết đó nằm ở đâu: trên mặt kính máy quét, trên bề mặt ảnh, hay đã ăn vào lớp ảnh bên dưới. Bụi trên kính thì lau và quét lại là hết; xước nông trên bề mặt có thể giảm bằng cách quét lại theo hướng khác; còn xước sâu và đốm mất lớp ảnh thì phải lấp bằng tay hoặc bằng công cụ có mặt nạ.

Phần lớn người mới làm dùng một bộ lọc "bụi và xước" cho cả tấm, thấy ảnh sạch ngay và hài lòng, rồi khi in ra mới nhận ra lông mày, sợi tóc, đường viền áo đã nhoè hết. Bài này đi theo từng loại vết, kèm cách làm cho cả người dùng phần mềm trên máy tính lẫn ứng dụng điện thoại.

Ba loại vết trông giống nhau nhưng khác hẳn bản chất

Bụi và sợi vải trên kính hoặc trên ảnh lúc quét. Hiện thành chấm hoặc sợi cong, sắc nét, thường màu trắng trên ảnh in (vì bụi che ánh sáng phản xạ khác với giấy) hoặc màu tối tuỳ máy. Dấu hiệu nhận biết: quét lần hai sau khi lau, vết đổi chỗ hoặc biến mất.

Xước bề mặt. Đường mảnh, thường thẳng hoặc hơi cong, chỉ cào qua lớp phủ bên ngoài. Khi nghiêng tấm ảnh dưới đèn, bạn thấy đường xước ánh lên nhưng nhìn thẳng thì mờ. Trên bản scan, nó hiện ra rõ hay mờ tuỳ hướng ánh sáng của máy quét so với hướng đường xước.

Xước sâu và mất lớp ảnh. Lớp chứa hình ảnh (với ảnh đen trắng là lớp keo chứa bạc, gọi là lớp nhũ tương) đã bị cào bong, lộ ra giấy nền trắng bên dưới. Nhìn nghiêng hay nhìn thẳng đều thấy. Thông tin ở đó đã mất, chỉ có thể lấp bằng chi tiết lân cận.

Đốm trắng tròn nhỏ có quầng. Thường gặp ở ảnh từng bị nước bắn, bị côn trùng ăn hoặc lớp ảnh phồng rộp. Loại này nằm giữa hai nhóm trên: có khi lớp ảnh còn nhưng đổi tính chất, có khi mất hẳn. Xử lý như xước sâu cho chắc.

Hạn chế vết ngay từ lúc quét

Trước khi quét, lau kính máy bằng khăn sợi nhỏ khô, thổi bụi trên mặt ảnh bằng bóng thổi tay. Không dùng khăn ướt hay cồn lau mặt ảnh: nhiều loại ảnh cũ có lớp keo mềm khi gặp ẩm, chỉ cần một vệt khăn là kéo theo cả hình. Đeo găng vải hoặc cầm ảnh ở mép để không để lại dấu vân tay mới.

Với xước bề mặt, có một mẹo đơn giản: quét tấm ảnh hai lần, lần hai xoay 90 hoặc 180 độ. Đèn trong máy quét phẳng chiếu từ một phía, nên đường xước song song với hướng chiếu sáng gần như không hiện, còn đường vuông góc thì hiện rõ. So hai bản, bạn chọn bản ít vết hơn, hoặc xếp chồng hai lớp rồi dùng mặt nạ giữ phần sạch của mỗi lớp. Mẹo này cũng giúp giảm hoa văn của giấy ảnh bề mặt lụa.

Một số máy quét có chức năng khử bụi bằng tia hồng ngoại. Tính năng này chủ yếu làm việc tốt với phim âm bản và phim dương bản màu; với ảnh in trên giấy và phim đen trắng có bạc, nó thường không chạy hoặc cho kết quả lạ. Nếu máy có, hãy thử trên một tấm ít quý trước, so với bản quét tắt chức năng rồi mới quyết định dùng.

Lấp vết bằng tay: cách làm cho sạch mà không lộ

Công cụ chính có hai loại: công cụ nhân bản (lấy y nguyên một vùng để dán đè) và công cụ chữa vết (lấy kết cấu từ vùng mẫu nhưng hoà theo màu, độ sáng của vùng bị sửa). Với bụi và xước mảnh, công cụ chữa vết thường cho kết quả tự nhiên hơn.

  1. Tạo một lớp trống phía trên ảnh, đặt công cụ lấy mẫu từ "tất cả các lớp" để mọi nét vá nằm trên lớp riêng, sửa sai được.
  2. Phóng to 100 đến 200 phần trăm. Chia ảnh thành ô, đi lần lượt từ trái sang phải, trên xuống dưới, như cắt cỏ, để không sót và không làm lại hai lần.
  3. Chọn đầu cọ lớn hơn vết một chút, độ cứng thấp đến vừa. Đầu cọ quá cứng tạo viền rõ; quá mềm khiến vết không biến hẳn.
  4. Lấy mẫu từ vùng sát cạnh, cùng độ sáng, cùng hướng hạt. Với đường xước dài, đi dọc theo đường xước, lấy mẫu song song với nó, không chấm lung tung.
  5. Ở chỗ xước cắt qua viền mắt, môi, đường tóc, dùng công cụ nhân bản với đầu cọ nhỏ, căn mẫu theo đúng hướng nét đó; công cụ chữa vết hay làm nhoè viền ở những chỗ này.
  6. Thu nhỏ ảnh về cỡ màn hình sau mỗi vùng, bật tắt lớp vá để so. Mảng nào lộ dấu lặp thì xoá đi làm lại với điểm mẫu khác.

Trên điện thoại, các ứng dụng chỉnh ảnh phổ biến đều có công cụ chấm xoá vết. Phóng to bằng hai ngón tay, chấm từng vết nhỏ thay vì quẹt dài; quẹt dài trên màn hình nhỏ thường kéo theo chi tiết xung quanh.

Bộ lọc bụi và xước: dùng có mặt nạ, đừng phủ cả tấm

Bộ lọc kiểu "bụi và xước" hoạt động bằng cách tìm những điểm khác hẳn vùng quanh nó rồi thay bằng giá trị trung bình. Nó không phân biệt được hạt bụi với lông mi hay đốm sáng trong mắt. Vì vậy cách dùng đúng là chạy bộ lọc trên một bản sao lớp, rồi gắn mặt nạ màu đen (ẩn toàn bộ) và chỉ tô hiện ra ở những vùng phẳng như nền trời, tường, áo trơn.

Hai thông số cần chỉnh là bán kính và ngưỡng. Bán kính lớn bắt được vết to nhưng làm mềm nhiều; ngưỡng cao giữ được hạt ảnh nhưng bỏ sót vết mờ. Cách dò: đặt ngưỡng về 0, tăng bán kính từ từ tới khi vết vừa biến mất, rồi tăng ngưỡng lên cho tới khi hạt ảnh gốc quay lại mà vết vẫn chưa hiện. Mỗi tấm một bộ số khác nhau, không có công thức chung.

Sau khi lọc, vùng đó sẽ mịn hơn phần còn lại. Thêm một chút hạt nhiễu đơn sắc rất nhẹ lên đúng vùng ấy giúp nó hoà vào kết cấu chung, nhất là với ảnh đen trắng vốn có hạt rõ. Kiểm bằng cách in thử: vùng nào phẳng như nhựa so với xung quanh thì giảm bớt độ phủ của mặt nạ.

Chọn cách xử lý theo từng tình huống

Bảng tham khảo cho những tình huống hay gặp nhất khi làm sạch ảnh gia đình.

Tình huốngCách nên dùngĐiều cần tránh
Hàng trăm đốm bụi nhỏ trên nền trời, tườngBộ lọc bụi và xước có mặt nạ chỉ phủ vùng nềnPhủ bộ lọc lên cả khuôn mặt
Vài đường xước dài qua áo, nềnCông cụ chữa vết đi dọc đường xướcChấm từng điểm làm đường vá lổn nhổn
Xước cắt ngang mắt, miệngNhân bản đầu cọ nhỏ, căn theo nét, hoặc để nguyên nếu không chắcĐể AI tự vẽ lại mắt
Xước bề mặt nhìn thấy khi nghiêngQuét lại xoay 90 hoặc 180 độ, ghép hai bảnVá tay hàng chục đường khi chưa thử quét lại
Mảng mất lớp ảnh to bằng hạt đậuLấp từ vùng kế bên, có thể ghép hai ba lần mẫuLấy mẫu từ vùng xa khác độ sáng

Khi không chắc một nét là vết xước hay là chi tiết thật, như sợi tóc vương, nếp áo, nét bút ghi trên ảnh, cứ để nguyên. Một vết xước sót lại ít hại hơn nhiều so với việc xoá mất một chi tiết của tấm ảnh.

Vết xước trên ảnh màu khác ảnh đen trắng ở chỗ nào

Ảnh đen trắng in trên giấy có một lớp hình duy nhất. Xước sâu làm bong lớp này thì lộ ra nền giấy trắng, nên vết xước luôn sáng hơn xung quanh, dễ thấy và dễ chọn bằng công cụ chọn theo độ sáng. Bạn có thể chọn hết các đường trắng mảnh trong vùng nền, nới vùng chọn ra một chút rồi lấp một lượt.

Ảnh màu in kiểu phổ thông từ thập niên 1970 đến 2000 có ba lớp thuốc nhuộm chồng lên nhau, mỗi lớp giữ một màu. Một vết xước chỉ bóc mất lớp trên cùng sẽ hiện thành đường có màu, thường hơi xanh lơ, hơi hồng tím hay hơi vàng, chứ không trắng. Người mới làm hay bỏ sót loại này vì tưởng là chi tiết của áo hay của nền. Cách nhận ra: tách ảnh thành từng kênh đỏ, lục, lam và xem riêng từng kênh, đường xước thường nổi rõ ở một kênh trong khi hai kênh kia gần như sạch.

Biết vậy rồi thì xử lý cũng khác. Với vết xước chỉ hiện ở một kênh, có thể sửa riêng kênh đó bằng cách lấp vết trên kênh, giữ nguyên hai kênh còn lại, nhờ vậy chi tiết và độ nét không bị ảnh hưởng. Với vết lộ nền trắng trên ảnh màu, phải lấp đủ cả ba kênh như bình thường. Lưu ý thêm: sau khi chỉnh màu ở bước trước, màu của vết xước có thể đổi theo, nên nhìn lại các kênh một lần nữa trước khi bắt đầu vá.

AI xoá vết tự động: nhanh, nhưng phải soát lại

Các công cụ phục hồi có AI thường gộp việc xoá bụi, xoá xước và khử nhiễu vào một nút bấm. Với ảnh nhiều vết li ti, kết quả rất đáng thử. Điểm yếu nằm ở những vùng nhiều chi tiết nhỏ: tóc, lông mày, hoa văn áo, lá cây nền. AI có xu hướng coi các chi tiết mảnh là vết bẩn và làm mịn chúng, hoặc ngược lại, coi đường xước là một nét vẽ rồi "hoàn thiện" nó thành nếp áo không có thật.

Hãy đặt kết quả AI lên trên bản đã chỉnh tông, mở cả hai ở cỡ thật và lướt so từng vùng. Giữ lại phần nền, phần áo trơn nếu AI làm sạch tốt; khuôn mặt, tay và chi tiết nhỏ nên tự làm bằng tay. Nếu tải ảnh lên dịch vụ trực tuyến, cắt bỏ những phần có thông tin cá nhân không cần thiết và đọc cách dịch vụ đó lưu ảnh. Phần nào giữ từ kết quả AI mà có chi tiết mới so với bản gốc, ghi vào ghi chú của tấm ảnh.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bụi trên ảnh scan có khi màu trắng, có khi màu đen?

Tuỳ cách vật thể chặn ánh sáng. Khi quét ảnh in, bụi nằm giữa kính và ảnh thường hiện sáng hoặc tối tuỳ màu bụi và nền. Khi quét phim âm bản, bụi chặn ánh sáng nên sau khi đảo màu sẽ hiện thành chấm trắng trên ảnh dương. Quan trọng là nhận ra chúng đổi chỗ sau mỗi lần lau và quét lại.

Có nên lau ảnh cũ bằng khăn ướt trước khi quét không?

Không nên. Nhiều ảnh cũ có lớp keo mềm ra khi gặp ẩm, chỉ một lần lau có thể làm trôi hình hoặc để lại vệt. Chỉ thổi bụi bằng bóng thổi và dùng chổi lông mềm thật nhẹ. Ảnh bẩn nặng, dính chất lạ thì để người làm bảo tồn xem.

Bộ lọc bụi và xước có làm giảm độ nét không?

Có, nếu phủ lên toàn bộ ảnh. Nó thay những điểm khác biệt bằng giá trị trung bình nên làm mờ cả chi tiết thật như lông mi, sợi tóc. Dùng trên lớp riêng với mặt nạ, chỉ hiện ra ở vùng phẳng, bạn giữ được độ nét ở khuôn mặt và chi tiết.

Ứng dụng trên điện thoại có đủ để xoá xước không?

Đủ cho vài chục vết bụi và xước rõ ràng trên nền đơn giản. Với hàng trăm vết hay xước cắt qua khuôn mặt, màn hình nhỏ khiến bạn khó căn chính xác và dễ kéo nhoè chi tiết. Lúc đó nên chuyển sang máy tính có chuột hoặc bút.

Làm sao biết mình đã xoá nhầm chi tiết thật?

Bật tắt lớp vá để so với bản gốc ở cỡ thật, xem từng vùng có nét nào biến mất không. Nhờ người thân xem lại những chỗ nghi ngờ như nốt ruồi, vết sẹo, nét bút ghi trên ảnh. Những thứ thuộc về con người trong ảnh thì nên giữ, kể cả khi trông giống một đốm bẩn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138