Bốn vùng hay hỏng nhất khi làm nét khuôn mặt bằng AI là mắt, răng, tai và tóc, vì đó là nơi ảnh gốc có ít thông tin nhất mà mắt người xem lại soi kỹ nhất. Một bức chân dung có thể nét đẹp ở da và quần áo nhưng chỉ cần đồng tử hai mắt nhìn hai hướng là cả ảnh trở nên kỳ quặc.
Tin tốt là các lỗi này thường nằm gọn trong một vùng nhỏ, nên hiếm khi phải bỏ cả bản AI. Bài này đi qua từng vùng: lỗi trông ra sao, vì sao nó xảy ra, và cách sửa cục bộ bằng mặt nạ lớp, lấy lại từ bản gốc hoặc chạy lại riêng một vùng.
Mắt: vùng hỏng hay gặp nhất và dễ thấy nhất
Đồng tử méo, không tròn. Trong ảnh gốc mờ, đồng tử chỉ là một vệt tối; mô hình vẽ ra hình dạng theo thói quen và có lúc ra hình bầu dục, hình giọt nước, hoặc hai đồng tử không cùng cỡ. Người xem có thể không gọi tên được lỗi nhưng cảm thấy khuôn mặt "không có hồn".
Hai mắt nhìn hai hướng. Mỗi mắt được vẽ lại gần như độc lập, nên điểm sáng phản chiếu và vị trí lòng đen có thể lệch nhau. Kiểm bằng cách nhìn xem điểm sáng nhỏ trên hai mắt có cùng vị trí tương đối hay không.
Mí mắt bị đổi kiểu. Mắt một mí thành hai mí, mí lót biến mất, đuôi mắt xếch hoặc cụp khác người thật. Đây là lỗi làm mất nhận dạng nhanh nhất.
Lông mi mọc dày như mi giả. Mô hình học từ nhiều ảnh chân dung trang điểm nên hay thêm mi, kể cả với ảnh ông cụ.
Kính mắt bị nuốt vào da. Gọng kính mảnh trong ảnh gốc mờ có thể bị coi là nếp da và bị xoá một nửa, hoặc mắt kính bị vẽ thành mắt trần. Với người đeo kính, kiểm gọng từ tai này sang tai kia.
Răng và miệng: nơi AI tự vẽ gần như toàn bộ
Trong phần lớn ảnh chụp gia đình, nụ cười chỉ chiếm vài chục điểm ảnh. Hàm răng trong ảnh gốc là một dải sáng có vài vạch tối. Mô hình buộc phải tự quyết định có bao nhiêu chiếc răng, rộng bao nhiêu, xếp ra sao. Kết quả hay gặp là răng dính thành một dải trắng liền không có kẽ, số răng nhiều bất thường, hoặc hàng răng đều như răng sứ trong khi người thật răng khểnh, răng thưa hay đã mất một vài chiếc.
Môi cũng bị ảnh hưởng: viền môi sắc như kẻ chì, màu môi đậm lên như có son, khoé miệng bị kéo lên tạo nụ cười rộng hơn. Với ảnh người cao tuổi, môi mỏng và hơi móm là đặc điểm nhận dạng, mất đi là thấy ngay khác người.
Cách sửa đơn giản nhất là không để AI quyết định răng. Lấy vùng miệng từ bản phóng không dùng AI, vốn mềm hơn nhưng trung thực, đặt vào bằng mặt nạ có biên mờ. Răng hơi mềm trong một bức chân dung trông tự nhiên hơn nhiều so với răng sắc nét mà sai. Nếu vẫn muốn nét hơn, tăng độ sắc rất nhẹ riêng vùng miệng bằng bộ lọc làm sắc thông thường, không chạy lại mô hình khuôn mặt.
Tai, tóc và đường viền: vùng chuyển tiếp giữa người và nền
Ngoài mắt và miệng, những chỗ khuôn mặt tiếp giáp với nền hay tóc là nơi lỗi thứ hai hay xuất hiện. Danh sách dưới giúp bạn soát nhanh theo vòng quanh khuôn mặt.
- Tai mất một phần hoặc biến dạng: tai bị tóc che một nửa trong ảnh gốc hay bị vẽ thành mảng da phẳng, có khi dính liền vào má.
- Hoa tai, khuyên tai biến thành chấm sáng lạ hoặc bị xoá mất.
- Tóc thành từng sợi đều như sợi nhựa, bóng bất thường, chải theo một hướng không có trong ảnh gốc; tóc bạc lốm đốm bị chuyển thành tóc đen hoặc bạc đều.
- Viền tóc với nền có quầng sáng hoặc vệt nhoè, nhất là khi nền phía sau có cây lá hay hoạ tiết.
- Ranh giới giữa vùng mặt đã phục hồi và cổ, vai chưa phục hồi lộ rõ: mặt mịn sắc, cổ còn nhiễu hạt, trông như hai ảnh ghép.
- Râu, ria của đàn ông bị xoá nhạt hoặc vẽ thành bóng tối trên da.
- Nếp áo, cổ áo sát cằm bị kéo méo theo đường viền hàm mới.
Lỗi ranh giới mặt và cổ đặc biệt hay gặp ở công cụ có chế độ phục hồi khuôn mặt riêng, vì mô hình mặt chỉ xử lý một khung quanh khuôn mặt rồi dán trở lại. Cách khắc phục là giảm cường độ phục hồi mặt, hoặc làm mờ biên mặt nạ rộng hơn để vùng chuyển tiếp trải dài.
Sửa cục bộ bằng mặt nạ lớp: cách làm phổ quát
Hầu hết phần mềm chỉnh ảnh có lớp, kể cả loại miễn phí, đều làm được kỹ thuật dưới đây. Ý tưởng là ghép phần đúng của nhiều bản lại với nhau thay vì đi tìm một bản hoàn hảo.
- Chuẩn bị hai hoặc ba bản cùng kích thước: bản phóng thường không AI, bản AI cường độ nhẹ, bản AI cường độ mạnh. Kích thước phải khớp nhau từng điểm ảnh.
- Mở bản không AI làm lớp dưới cùng, đặt các bản AI lên trên theo thứ tự cường độ tăng dần.
- Thêm mặt nạ cho lớp AI mạnh, tô đen toàn bộ để ẩn đi, rồi dùng cọ mềm màu trắng tô lại những vùng bản này làm tốt, thường là da má, trán, quần áo.
- Với lớp AI nhẹ, tô hiện vùng mắt nếu ở bản này mắt đúng hơn.
- Vùng miệng, tai, viền tóc nếu cả hai bản AI đều sai thì để lộ bản không AI bên dưới.
- Dùng cọ có biên thật mềm và độ mờ đục thấp, tô nhiều lần, để không có đường ranh rõ.
- Phóng màn hình về cỡ in thật và nhìn tổng thể, rồi lật qua lại với bản gốc. Nếu có vùng nào mắt bạn dừng lại lâu, đó là vùng cần xem lại.
Kỹ thuật này mất mười đến hai mươi phút cho một bức chân dung, ít hơn nhiều so với thời gian thử đi thử lại các công cụ khác nhau để tìm một bản không lỗi.
Bảng soát lỗi theo từng vùng
Bảng dưới gom các lỗi trên thành một bảng soát dùng được ngay. In ra hoặc để cạnh màn hình khi nghiệm thu một bức chân dung đã xử lý.
| Vùng | Dấu hiệu lỗi | Cách sửa ưu tiên |
|---|---|---|
| Mắt | Đồng tử méo, điểm sáng lệch, mí đổi kiểu, mi dày giả | Lấy mắt từ bản AI nhẹ hoặc bản không AI; không tự vẽ thêm mắt |
| Miệng, răng | Răng dính dải, quá đều, môi như có son | Lấy vùng miệng từ bản không AI, làm sắc nhẹ thủ công |
| Tai, trang sức | Tai dẹt, dính má, hoa tai mất | Lấy từ bản không AI; giữ nguyên nếu tai vốn bị che |
| Tóc | Sợi đều như nhựa, đổi màu tóc bạc, quầng ở viền | Bản AI nhẹ hoặc không AI, làm mờ biên mặt nạ rộng |
| Ranh giới mặt và cổ | Mặt mịn, cổ nhiễu, đường dán rõ | Giảm cường độ phục hồi mặt, biên mặt nạ rộng hơn |
| Kính, râu | Gọng đứt, râu bị xoá | Lấy lại từ bản không AI, không cố vẽ lại |
Nguyên tắc chung trong bảng: khi phải chọn giữa vẽ thêm và để mềm, nên để mềm. Một bức ảnh hơi mềm chỉ làm người xem thấy đó là ảnh cũ; một chi tiết vẽ sai làm người xem thấy đó là người khác.
Chạy lại riêng một vùng thay vì xử lý lại cả ảnh
Một cách khác ngoài ghép lớp là cắt riêng vùng bị lỗi, chẳng hạn chỉ khuôn mặt hoặc chỉ đôi mắt cùng một khoảng nền xung quanh, rồi cho công cụ xử lý lại riêng mảnh đó với cài đặt khác. Mảnh nhỏ giúp bạn thử nhanh nhiều mức cường độ trong vài phút, sau đó dán mảnh tốt nhất trở lại đúng vị trí trên ảnh lớn.
Có vài điều cần giữ khi làm cách này. Mảnh cắt nên rộng hơn vùng lỗi một chút để mô hình có bối cảnh, ví dụ muốn sửa mắt thì cắt cả lông mày và sống mũi. Sau khi xử lý, mảnh phải được thu về đúng kích thước khớp với ảnh lớn, nếu không sẽ lệch tỉ lệ. Khi dán lại, dùng mặt nạ có biên mềm để màu da và độ nhiễu hoà vào vùng xung quanh.
Một lỗi hay gặp là mảnh xử lý riêng có độ sắc và độ mịn khác hẳn phần còn lại, tạo ra một ô vuông trông như dán băng keo lên mặt. Nhìn ở cỡ in thật, lật qua lại vài lần, nếu thấy mảnh nổi lên thì giảm độ mờ đục của mảnh hoặc thêm một chút nhiễu hạt cho khớp với nền. Một vùng hơi mềm mà liền mạch luôn tốt hơn một vùng sắc mà lộ đường ghép.
Cách chạy lại từng vùng cũng hữu ích khi ảnh có nhiều người. Thay vì để công cụ xử lý cả nhóm với cùng một cài đặt, bạn xử lý từng khuôn mặt với mức phù hợp, người mặt to dùng mức nhẹ, người mặt nhỏ chỉ khử nhiễu, rồi ghép lại.
Khi nào nên dừng và chấp nhận ảnh mềm
Có những ảnh mà mọi bản AI đều sai ở cả mắt lẫn miệng. Thường đó là ảnh có khuôn mặt quá nhỏ, chụp nghiêng nhiều, hoặc bị nhoè do chuyển động. Đến lúc đó, ghép mặt nạ cũng không cứu được, vì không còn bản nào đúng để lấy. Cố thêm chỉ đẩy khuôn mặt xa người thật hơn.
Lúc này lựa chọn trung thực là dùng bản phóng thường không AI, khử nhiễu nhẹ, làm sắc nhẹ, rồi in ở cỡ nhỏ hơn dự định. Một bức ảnh 10x15 cm hơi mềm vẫn đặt trong khung trên bàn rất đẹp, và đúng là người đó. Nếu gia đình còn ảnh khác của cùng người, ở góc chính diện hơn hay cỡ mặt lớn hơn, chọn ảnh đó làm nguồn sẽ tốt hơn mọi công cụ.
Điều cần tránh là đem ảnh có lỗi rõ đi in khổ lớn với hy vọng nhìn xa sẽ không thấy. Mắt méo và răng sai thấy rõ từ khoảng cách vài mét, và một bức ảnh lớn treo phòng khách sẽ được nhìn hàng ngày trong nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mắt trong ảnh phóng bằng AI trông vô hồn dù rất nét?
Thường là vì đồng tử bị vẽ không tròn, hai điểm sáng phản chiếu trên hai mắt không cùng vị trí, hoặc lòng đen hai bên lệch hướng nhìn. Mắt người xem rất nhạy với những chi tiết này nên thấy lạ dù không gọi tên được lỗi. Lấy vùng mắt từ bản AI nhẹ hơn thường sửa được.
Có nên dùng công cụ tự vẽ lại mắt, mở mắt cho ảnh nhắm mắt không?
Với ảnh gia đình, việc vẽ một đôi mắt mới hoàn toàn là tạo ra chi tiết không có thật và rất dễ thành người khác. Nếu người trong ảnh chớp mắt, tốt hơn là tìm ảnh khác cùng buổi chụp. Nếu vẫn sửa, nên ghi chú với người nhà rằng phần mắt đã được vẽ lại.
Tóc bạc bị AI đổi thành tóc đen thì xử lý thế nào?
Lấy lại vùng tóc từ bản phóng không AI hoặc bản AI cường độ thấp bằng mặt nạ lớp. Tóc bạc là đặc điểm tuổi tác quan trọng, đổi màu tóc làm ảnh mất tính trung thực. Tránh tự tô màu tóc thủ công vì rất khó giữ độ tự nhiên.
Phần mềm miễn phí có làm được kỹ thuật mặt nạ lớp không?
Có. Nhiều phần mềm chỉnh ảnh miễn phí trên máy tính đều có lớp, mặt nạ lớp và cọ mềm, đủ cho kỹ thuật ghép vùng mô tả trong bài. Một số ứng dụng điện thoại cũng có công cụ tô hiện, tô ẩn tương tự, tuy thao tác bằng ngón tay kém chính xác hơn.
Có cách nào để AI không động vào răng ngay từ đầu không?
Một số công cụ cho phép chọn vùng cần xử lý hoặc vùng loại trừ; nếu có, bạn loại vùng miệng ra. Nếu không, cách chắc chắn nhất vẫn là chạy cả ảnh rồi lấy vùng miệng từ bản không AI. Cách này tốn thêm vài phút nhưng kiểm soát được kết quả.
Ảnh đã sửa xong, làm sao chắc là không còn lỗi?
Xem ở cỡ sẽ in, lật nhanh qua lại với bản gốc cùng kích thước, rồi nhờ một người quen mặt người được chụp xem mà không báo trước chỗ đã sửa. Nếu họ dừng mắt ở một vùng nào đó và nói thấy lạ, đó là vùng cần xử lý lại.