Công cụ AI nâng độ phân giải có thể làm video gia đình cũ trông sạch và sắc hơn khi xem trên tivi lớn, nhưng nó đoán thêm chi tiết chứ không lấy lại chi tiết đã mất, và với video có thêm một khó khăn ảnh tĩnh không có: các khung hình phải khớp nhau theo thời gian. Làm sai thứ tự hoặc chọn sai loại công cụ, bạn nhận về video nhấp nháy, khuôn mặt người thân đổi qua từng giây.
Bài này dành cho người đã có video cũ dạng tệp, từ băng gia đình đã số hoá, máy quay đời cũ hay điện thoại đời đầu, và muốn thử nâng lên. Nội dung viết theo loại công cụ và nguyên lý, không xếp hạng phần mềm. Khâu chuyển băng sang tệp không nằm trong bài; bài bắt đầu từ lúc bạn đã có tệp video trong máy.
Video cũ có bao nhiêu chi tiết thật
Trước khi nâng, nên biết mình đang có gì. Băng video gia đình theo chuẩn truyền hình mà nước ta dùng, sau khi số hoá, thường ra tệp 720 × 576 điểm ảnh. Con số đó là kích thước khung chứa, không phải lượng chi tiết thật: tín hiệu từ băng loại phổ thông chỉ mang chi tiết tương đương vài trăm điểm ảnh chiều ngang, thấp hơn đáng kể con số 720. Băng chất lượng cao hơn và máy quay kỹ thuật số đời đầu nhỉnh hơn một chút.
Video điện thoại những năm đầu có khung 320 × 240 hoặc 640 × 480, nén mạnh, nhiều mảng vuông. Video tải về từ các trang chia sẻ có thể chỉ còn 360 hay 480 điểm chiều dọc. Để những nguồn này lên Full HD, khung hình phải phóng gấp hai đến gấp năm lần mỗi chiều.
Ở mức phóng đó, phần lớn điểm ảnh trong video kết quả là do phần mềm tạo ra. Phóng truyền thống tạo điểm mới bằng cách lấy trung bình điểm lân cận nên ảnh to mà mềm. Công cụ AI tạo điểm mới bằng cách đoán xem một vùng như vậy thường trông thế nào trong hàng triệu ảnh nó đã học, nên ảnh to mà sắc, nhưng cái sắc đó một phần là sáng tác.
Hiểu điều này giúp bạn đặt mục tiêu hợp lý. Nâng video gia đình lên Full HD để xem trên tivi thoải mái hơn là mục tiêu tốt. Nâng băng cũ lên 4K thường chỉ cho tệp nặng hơn nhiều lần mà mắt không thấy khác thêm bao nhiêu, và làm lộ rõ hơn những chi tiết bị bịa.
Công cụ nâng cấp video khác công cụ phóng to ảnh ở đâu
Loại xử lý từng khung riêng lẻ. Cách đơn giản nhất là tách video thành từng khung, phóng từng khung bằng mô hình ảnh tĩnh, rồi ghép lại. Mỗi khung được đoán độc lập, nên chi tiết ở cùng một chỗ có thể khác nhau giữa hai khung liền nhau. Khi phát, vùng tóc, cỏ, vải hoa trông như đang sôi hoặc lấp lánh.
Loại dùng nhiều khung lân cận. Các mô hình dành riêng cho video nhìn cùng lúc khung hiện tại và vài khung trước sau, căn theo chuyển động, rồi mới đoán. Thông tin từ nhiều khung bổ sung cho nhau, nên kết quả ổn định hơn và đôi khi lấy lại được một chút chi tiết thật, chẳng hạn khi máy quay rung nhẹ làm cùng một vật được ghi ở các vị trí hơi lệch.
Mô hình chuyên khuôn mặt. Một số công cụ có thêm bước làm nét khuôn mặt riêng. Bước này giúp mặt ở gần máy trông rõ ràng, nhưng là nguồn gây đổi mặt lớn nhất: mắt, môi, nếp nhăn được vẽ theo một khuôn mặt chung chung. Với video người thân, nên thử cả bật lẫn tắt để so.
Đòi hỏi phần cứng. Xử lý video bằng AI rất nặng: một phút video có hơn một nghìn khung. Chạy trên máy cá nhân thường cần card đồ hoạ rời và có thể mất nhiều giờ cho một đoạn ngắn; máy văn phòng thường chậm đến mức không thực tế.
Những lỗi đặc trưng cần dò khi xem kết quả
Video nâng bằng AI có những lỗi riêng, nhiều lỗi chỉ thấy khi xem chuyển động chứ không thấy khi dừng một khung.
- Nhấp nháy chi tiết: vùng có kết cấu nhỏ đổi hình liên tục giữa các khung.
- Khuôn mặt trôi: người ở xa, mặt nhỏ, được vẽ lại mỗi khung một kiểu, nhìn như người khác mỗi lúc quay đầu.
- Da sáp: khử nhiễu và làm mịn quá tay, mặt người trông như tượng, mất nếp nhăn vốn là đặc điểm của ông bà.
- Chữ bịa: biển hiệu, áo có chữ, lịch treo tường thành những ký tự trông như chữ nhưng không đọc được, hoặc tệ hơn là đọc được nhưng sai.
- Viền sáng quanh vật thể do làm nét mạnh, đặc biệt quanh tóc và quanh người đứng trước nền sáng.
- Mất kết cấu: tường vôi, áo len, cỏ bị làm phẳng thành mảng màu, khung cảnh trông như tranh vẽ.
- Màu đổi giữa các đoạn: công cụ tự cân màu theo từng đoạn, sinh ra cảnh trước ấm cảnh sau lạnh.
Khi gặp những lỗi này, cách xử lý thường là giảm cường độ: chọn mức phóng thấp hơn, tắt làm nét khuôn mặt, giảm khử nhiễu. Video hơi mềm nhưng tự nhiên dễ chịu hơn nhiều so với video sắc mà nhân vật đổi mặt.
Thứ tự xử lý cho video gia đình đã số hoá
Phần lớn video kém sau khi nâng không phải do công cụ AI tồi mà do làm sai thứ tự hoặc bỏ bước. Trình tự gợi ý dưới đây áp dụng cho băng cũ đã số hoá; video điện thoại đời đầu thì bỏ qua bước khử xen kẽ.
- Giữ nguyên một bản số hoá gốc, không động vào. Mọi bước sau làm trên bản sao.
- Khử xen kẽ nếu video quay theo chuẩn truyền hình cũ, để hết hiện tượng sọc răng lược. Nâng độ phân giải trước bước này sẽ phóng to luôn các sọc.
- Cắt bỏ dải nhiễu ở mép dưới khung và viền đen không đều hai bên, nếu có.
- Khử nhiễu nhẹ. Nhiễu hạt bị công cụ AI hiểu nhầm là chi tiết và vẽ to thêm, nhưng khử quá tay sẽ mất kết cấu.
- Cắt thử một đoạn mười đến hai mươi giây có cả mặt người gần, người xa và chuyển động, chạy thử nhiều mức phóng và cài đặt.
- Chọn cài đặt tốt nhất từ đoạn thử, rồi mới chạy cả video.
- Chỉnh màu và độ sáng sau cùng, khi khung hình đã ổn định.
- Xuất ra định dạng phổ biến với chất lượng cao, đặt tên tệp ghi rõ đã nâng bằng AI.
Đoạn thử ngắn là bước tiết kiệm nhiều thời gian nhất. Chạy cả video hai tiếng rồi mới phát hiện mặt bà nội bị đổi là mất một đêm máy chạy.
Chạy trên máy hay dùng dịch vụ trực tuyến
Hai cách đều có chỗ hợp. Bảng dưới so các yếu tố chính; mức phí của dịch vụ thay đổi theo thời gian nên không ghi ở đây.
| Yếu tố | Phần mềm chạy trên máy | Dịch vụ trực tuyến |
|---|---|---|
| Phần cứng | Cần máy mạnh, thường có card đồ hoạ rời | Không cần, chỉ cần mạng ổn định để tải lên |
| Thời gian | Có thể rất lâu với máy yếu | Nhanh hơn nhưng phải chờ tải lên, tải về tệp lớn |
| Quyền riêng tư | Video không rời khỏi máy | Video nằm trên máy chủ của bên cung cấp, cần đọc điều khoản lưu trữ |
| Kiểm soát cài đặt | Thường nhiều tuỳ chọn, thử được nhiều mức | Thường ít tuỳ chọn, cài sẵn |
| Giới hạn | Chỉ giới hạn bởi máy | Hay giới hạn độ dài, dung lượng mỗi lần |
Video gia đình chứa hình ảnh trẻ em, người già trong nhà, nội thất, có khi cả giấy tờ trên bàn. Trước khi tải lên dịch vụ trực tuyến, hãy đọc điều khoản xem họ có giữ lại tệp, có dùng để huấn luyện mô hình không, và thời hạn xoá. Nếu không chắc, chọn đoạn không có thông tin nhạy cảm để thử, hoặc xử lý trên máy của mình.
Ví dụ giả định: đoạn băng đám cưới cuối thập niên 1990
Giả sử gia đình bạn có một băng ghi đám cưới của bố mẹ, đã được số hoá thành tệp 720 × 576 dài chín mươi phút. Mục tiêu là một bản xem đẹp hơn trên tivi phòng khách trong dịp kỷ niệm. Bạn cắt ra một đoạn hai mươi giây có cảnh cô dâu chú rể đứng gần máy, một nhóm khách ngồi xa và cảnh rước dâu đang đi.
Bạn khử xen kẽ đoạn thử theo kiểu nhân đôi số khung, cắt dải nhiễu đáy, khử nhiễu nhẹ, rồi chạy công cụ nâng cấp video ở mức gấp hai, sau đó thử gấp ba. Ở mức gấp ba có bật làm nét khuôn mặt, mặt cô dâu rất sắc nhưng nụ cười khác hẳn ảnh cưới thật mà cả nhà vẫn treo; nhóm khách ngồi xa thì mỗi người trông như được vẽ lại. Ở mức gấp hai, tắt làm nét khuôn mặt, video mềm hơn nhưng ai cũng nhận ra mình.
Bạn chọn cài đặt thứ hai, chạy cả băng qua đêm, đưa về khung cao 1080 điểm ảnh, giữ tỷ lệ 4:3 với hai dải đen hai bên. Bản gốc, bản đã khử xen kẽ và bản nâng cấp nằm cạnh nhau trong một thư mục, có tệp ghi chú. Trong ví dụ này, quyết định quan trọng nhất không phải chọn công cụ nào mà là chịu dừng ở mức vừa phải khi so với ảnh thật của gia đình.
Giữ bản gốc, ghi chú bản AI và khi nào không nên dùng
Bản video nâng bằng AI nên được coi là một bản diễn giải, giống như bản tô màu của ảnh đen trắng. Nó đẹp để xem, để chiếu trong buổi họp mặt, nhưng không thay được bản gốc. Hãy lưu cả hai, đặt tên rõ, và nếu chia sẻ cho họ hàng thì ghi một dòng rằng video đã được làm nét bằng công cụ AI. Vài chục năm nữa, con cháu cần biết đâu là hình ảnh thật của ông bà, đâu là phần máy vẽ thêm.
Có những trường hợp không nên dùng bản AI. Video làm chứng cứ cho một sự việc, chẳng hạn video camera, video ghi lại tai nạn hay tranh chấp, phải giữ nguyên bản gốc; bản đã qua AI có thể chứa chi tiết không có thật và làm mất giá trị của chính video. Video tư liệu dùng cho nghiên cứu, bảo tàng, sách cũng vậy: nếu muốn đưa bản làm nét, phải kèm bản gốc và ghi chú phương pháp.
Cũng có những video không đáng nâng: video quá mờ do lấy nét trượt, quá tối, rung mạnh. Công cụ AI không có gì để bám vào, kết quả thường là những hình thù kỳ lạ. Với những đoạn ấy, khử nhiễu nhẹ và chỉnh sáng là đủ; giữ vẻ cũ của video đôi khi lại đúng tinh thần hơn.
Cuối cùng, đừng xoá băng gốc sau khi đã số hoá và nâng cấp. Công cụ số hoá và công cụ AI vài năm nữa sẽ tốt hơn hiện nay, và băng gốc là nguồn duy nhất để làm lại.
Câu hỏi thường gặp
Nâng video cũ lên 4K có nên không?
Với băng video gia đình và video điện thoại đời đầu, nâng lên Full HD thường đã đủ để xem trên tivi. Lên 4K tệp nặng hơn nhiều mà chi tiết thật không thêm, còn làm lộ rõ phần bị vẽ thêm. Chỉ cân nhắc 4K khi nguồn gốc đã khá tốt.
Vì sao video sau khi nâng bằng AI bị nhấp nháy?
Thường do công cụ xử lý từng khung riêng lẻ, mỗi khung đoán chi tiết một kiểu, nên khi phát liên tục các vùng có kết cấu nhỏ đổi hình. Công cụ dùng nhiều khung lân cận ổn định hơn. Giảm mức làm nét và khử nhiễu cũng làm bớt nhấp nháy.
Có cần khử xen kẽ trước khi nâng độ phân giải không?
Có, với video quay theo chuẩn truyền hình cũ như băng gia đình. Nếu nâng trước, các sọc răng lược ở vùng chuyển động sẽ bị phóng to và công cụ AI còn coi chúng là chi tiết để làm nét. Khử xen kẽ xong mới nâng cho kết quả sạch hơn.
Video người thân sau khi nâng trông như người khác, phải làm sao?
Thử tắt chức năng làm nét khuôn mặt riêng, giảm mức phóng hoặc chọn mô hình ít làm nét hơn. Mặt nhỏ ở xa là chỗ dễ bị vẽ lại nhất. Nếu vẫn không giống, giữ bản gốc hoặc bản chỉ khử nhiễu nhẹ; một video hơi mềm vẫn quý hơn một gương mặt lạ.
Tải video gia đình lên dịch vụ nâng cấp trực tuyến có an toàn không?
Tuỳ dịch vụ. Nên đọc điều khoản về thời gian lưu tệp, việc dùng tệp để huấn luyện và cách yêu cầu xoá. Video có trẻ em, giấy tờ, địa chỉ nhà thì cân nhắc kỹ, hoặc thử bằng đoạn không có thông tin nhạy cảm trước.
Video đã nâng bằng AI có dùng làm chứng cứ được không?
Không nên. Bản nâng bằng AI có thể chứa chi tiết do máy tạo ra, nên người xem không phân biệt được đâu là thật. Video làm chứng cứ cần giữ nguyên tệp gốc như khi ghi, kèm thông tin về nguồn. Nếu cần bản dễ xem hơn, chỉ dùng tham khảo và ghi rõ đã xử lý.