Ảnh phong cảnh thuộc loại dễ phóng to bằng AI nhất vì ít mặt người, nhưng lại có ba vùng hay hỏng: tán lá và cỏ bị biến thành hoa văn đều, bầu trời và mặt nước bị loang vệt, còn núi xa trong sương bị làm sắc đến mất chiều sâu. Một bức ảnh ruộng bậc thang hay vịnh biển phóng lên trông rất "nét", nhưng đặt cạnh ảnh gốc mới thấy nó phẳng như tranh in, những lớp núi chồng lên nhau đã không còn lùi xa.
Bài này đi qua từng thành phần của một bức ảnh phong cảnh, chỉ ra lỗi thường gặp và cách chỉnh cho từng vùng. Nếu bạn định in ảnh du lịch khổ lớn treo tường, hoặc dùng ảnh phong cảnh cũ làm nền cho một sản phẩm, các bước soi ở cuối bài sẽ giúp bạn phát hiện lỗi trước khi mang đi in.
Vì sao phong cảnh vừa dễ vừa khó với AI
Dữ liệu huấn luyện của các mô hình phóng to có rất nhiều ảnh thiên nhiên: cây, núi, biển, trời. Vì vậy máy "quen tay" với phong cảnh hơn với chữ hay với khuôn mặt một người cụ thể. Khi ảnh gốc sạch và lấy nét tốt, kết quả phóng to phong cảnh thường rất thuyết phục: đường chân trời gọn, mép mái nhà thẳng, đá có thớ.
Cái khó nằm ở bản chất ngẫu nhiên của thiên nhiên. Một tán cây thật có hàng nghìn chiếc lá với hình dáng, góc nghiêng, độ sáng khác nhau. Khi mỗi chiếc lá chỉ còn một hai điểm ảnh, máy không thể biết từng chiếc lá trông thế nào, nên nó tạo ra một kết cấu "giống lá" theo mẫu đã học. Kết cấu ấy thường đều hơn và lặp lại nhiều hơn thật, khiến mắt người thấy có gì đó giả, như lá cây được trải bằng con dấu.
Thứ hai là những vùng gần như không có chi tiết: trời quang, mặt hồ lặng, sương mù. Ở đây máy hoặc làm mịn quá mức, để lộ những dải màu chuyển thành từng bậc, hoặc biến nhiễu hạt thành vệt và đốm. Cả hai đều lộ rất rõ khi in khổ lớn, vì đó thường là những mảng rộng nhất trong bức ảnh.
Từng thành phần phong cảnh: lỗi hay gặp và cách xử lý
Bảng dưới liệt kê những thành phần phổ biến trong ảnh phong cảnh Việt Nam và hướng xử lý cho từng loại. Bạn có thể dùng nó như danh sách soi khi kiểm ảnh.
| Thành phần | Lỗi thường gặp sau khi phóng | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tán lá, rừng, cỏ, lúa | Thành vân giun, vân đá, hoa văn lặp; lá nhoè thành mảng sơn | Giảm hệ số, hạ mức sáng tạo; chấp nhận hơi mềm hơn là giả |
| Bầu trời, mây | Dải màu thành bậc, nhiễu thành đốm, mây có viền sáng | Khử nhiễu vừa phải, không làm sắc vùng trời; thêm hạt mịn nếu bị bậc |
| Mặt nước, sóng | Sóng thành hoa văn đều, phản chiếu bị cắt vụn | So với ảnh gốc; có thể giữ vùng nước từ bản phóng to thông thường |
| Núi xa, sương mù | Bị làm sắc quá mức, mất cảm giác lùi xa | Giữ độ mềm tự nhiên cho lớp xa; đừng làm sắc cả ảnh đồng đều |
| Nhà cửa, công trình xa | Cửa sổ méo, số tầng đổi, mái ngói thành sọc lạ | Soi kỹ nếu công trình là chủ đề chính; dùng hệ số thấp |
| Dây điện, cột, cành mảnh | Đứt đoạn, có viền sáng hai bên, thành đường răng cưa | Kiểm ở 100 phần trăm; sửa cục bộ nếu nằm ở chỗ dễ thấy |
| Người nhỏ trong cảnh | Mặt bị vẽ thành gương mặt lạ, tay chân sai | Tắt chế độ sửa mặt; làm mềm nhẹ vùng người nếu không phải chủ thể |
Dòng cuối hay bị bỏ qua. Người đứng xa trong ảnh phong cảnh có khuôn mặt chỉ vài điểm ảnh; chế độ sửa mặt tự động sẽ vẽ cho họ một gương mặt rõ ràng nhưng không phải của họ. Nếu đó là người thân bạn, kết quả có thể rất khó chịu.
Chiều sâu không khí: thứ AI hay xoá mất
Khi nhìn một dãy núi ở xa, bạn thấy lớp gần đậm và rõ, lớp xa nhạt dần, xanh hơn và mềm hơn, vì ánh sáng đi qua nhiều lớp không khí, hơi nước và bụi. Người làm ảnh gọi đây là phối cảnh không khí, và nó là thứ tạo cảm giác xa gần trong ảnh phong cảnh. Những bức ảnh vịnh biển ở Quảng Ninh hay đèo núi ở Lào Cai đẹp phần lớn vì các lớp núi chồng lên nhau, mỗi lớp nhạt hơn lớp trước.
Mô hình phóng to không biết lớp nào xa, lớp nào gần. Nó thấy một vùng mềm và coi đó là vùng thiếu chi tiết cần làm sắc. Kết quả là lớp núi xa có đường viền gọn, có thớ đá, có cây cối rõ ràng như lớp gần. Bức ảnh "nét" đều từ trước ra sau, và vì thế mất chiều sâu, trông như các lớp cảnh được cắt dán lên nhau.
Cách khắc phục là đừng coi độ nét đều là mục tiêu. Nếu công cụ có mức sáng tạo hoặc mức làm sắc, nên đặt ở mức thấp. Nếu bạn dùng phần mềm chỉnh ảnh có lớp, có thể lấy lớp núi xa và sương từ bản phóng to thông thường, chỉ dùng bản AI cho tiền cảnh. Một mẹo kiểm đơn giản: nheo mắt nhìn hai bản. Bản nào vẫn thấy rõ các lớp xa gần khi nheo mắt, bản đó giữ được phối cảnh.
Cài đặt nên chọn cho ảnh phong cảnh
Chế độ ảnh chụp tự nhiên. Nếu công cụ có nhiều mô hình, chọn loại dành cho ảnh chụp thông thường. Mô hình dành cho tranh vẽ sẽ biến lá và cỏ thành mảng màu phẳng, còn mô hình dành cho khuôn mặt không giúp gì ở đây.
Khử nhiễu ở mức vừa. Khử nhiễu mạnh làm trời và nước bệt như nhựa, mất kết cấu mây. Khử nhiễu yếu thì nhiễu bị phóng to thành đốm. Thử hai ba mức trên một vùng có cả trời lẫn lá để chọn.
Hệ số thấp nhất đủ dùng. Ảnh phong cảnh thường được in lớn và xem từ xa, nên nhu cầu điểm ảnh thật ra thấp hơn bạn nghĩ. Tính theo khoảng cách nhìn và hỏi tiệm in trước khi chọn 4 lần.
Tắt sửa mặt tự động. Phong cảnh hiếm khi cần, và khi có người nhỏ trong cảnh thì chế độ này gây hại nhiều hơn lợi.
Không làm sắc thêm sau khi phóng. Bản AI đã sắc sẵn. Thêm một bước làm sắc trong phần mềm chỉnh ảnh dễ tạo viền sáng quanh mép núi, mép mái nhà và cành cây trên nền trời, lộ rất rõ khi in.
Ảnh chụp đêm và ảnh ghép toàn cảnh: hai trường hợp riêng
Ảnh phố đêm, ảnh trời sao, ảnh pháo hoa thường có nhiều nhiễu hạt vì chụp thiếu sáng. Mô hình phóng to có xu hướng coi nhiễu là chi tiết và biến nó thành kết cấu: tường nhà lấm tấm như vữa sần, trời đêm có những vệt màu lạ. Với loại ảnh này, nên khử nhiễu trước bằng công cụ chuyên khử nhiễu, kiểm lại, rồi mới phóng to. Nhiều công cụ phóng to có sẵn mức khử nhiễu đi kèm; hãy thử bật nó thay vì để mặc định.
Đèn đường và đèn xe trong ảnh đêm là những đốm sáng nhỏ có quầng. Máy có thể làm quầng thành hình sao, hình tròn sắc cạnh hay vệt lạ. Nếu đèn là chủ đề của ảnh, như ảnh phố đêm ở Hội An, hãy soi kỹ từng đốm sáng ở cỡ thật.
Ảnh toàn cảnh ghép từ nhiều tấm thường đã rất lớn, nên ít khi cần phóng. Nếu bạn vẫn phóng, chú ý các đường nối giữa các tấm: ở đó ảnh đã bị kéo giãn, uốn cong khi ghép, và máy có thể làm lộ đường nối thành một vệt mờ hay một mép lệch. Phóng to từng tấm trước rồi ghép lại đôi khi cho kết quả sạch hơn, nhưng tốn công hơn nhiều.
Ví dụ giả định: ảnh biển chụp bằng điện thoại cũ muốn in khổ lớn
Một cặp vợ chồng có bức ảnh bãi biển Khánh Hòa chụp lúc hoàng hôn trong chuyến trăng mật cách đây mười năm, bằng chiếc điện thoại đời ấy. Ảnh rộng khoảng 2.000 điểm, hơi nhiễu ở vùng trời tối, có hai người đứng nhỏ ở mép nước. Họ muốn in tranh canvas cạnh dài 90 cm treo phòng ngủ.
Lượt thử đầu tiên, họ chọn 4 lần với cài đặt mặc định. Ảnh ra rất sắc: sóng có bọt trắng từng vệt, mây có viền vàng rực. Nhưng khi soi, họ thấy sóng lặp lại một kiểu như được in hoa văn, trời phía trên có những đốm màu tím lạ do nhiễu bị biến thành kết cấu, và hai người đứng ở mép nước có gương mặt hoàn toàn xa lạ, rõ ràng đến từng sợi tóc.
Lượt thứ hai, họ khử nhiễu riêng trước, rồi phóng 3 lần với mức sáng tạo thấp và tắt sửa mặt. Sóng mềm hơn nhưng không còn lặp, trời sạch, hai người ở mép nước vẫn chỉ là hai bóng dáng nhỏ như trong ký ức. Họ hỏi tiệm in, được biết canvas có kết cấu vải nên không cần mật độ điểm ảnh quá cao. Tấm in cuối cùng kém sắc hơn lượt đầu khi ghé sát, nhưng đứng ở cửa phòng nhìn vào thì đúng là buổi chiều hôm ấy.
Soi ảnh phong cảnh trước khi mang đi in lớn
Ảnh phong cảnh in lớn sẽ được người xem đứng gần ngắm từng góc. Trước khi gửi tệp cho tiệm in, đi qua các bước sau trên màn hình máy tính.
- Xem toàn ảnh ở cỡ vừa màn hình, nheo mắt để kiểm phối cảnh: các lớp xa gần còn tách bạch không.
- Phóng màn hình lên 100 phần trăm, kéo dọc theo đường chân trời, nơi núi, cây, nhà giao với trời; tìm viền sáng và răng cưa.
- Chọn một mảng tán lá lớn nhất ở tiền cảnh, soi xem có hoa văn lặp, vân giun hay mảng sơn không.
- Kéo qua toàn bộ vùng trời và mặt nước, tìm dải màu thành bậc, đốm nhiễu, vệt lạ.
- Tìm mọi người, xe cộ, con vật nhỏ trong cảnh; kiểm tay chân, mặt, bánh xe có bị vẽ sai không.
- Nếu được, nhờ tiệm in thử một mảnh nhỏ ở vùng khó nhất trước khi in cả tấm.
Mất chừng mười phút cho bước soi này là rẻ so với một tấm in khổ lớn phải làm lại. Và nếu sau khi soi bạn thấy bản phóng to thông thường trông tự nhiên hơn, đừng ngại dùng nó: đứng cách tấm ảnh hai mét, mắt người thường không cần nhiều điểm ảnh như ta tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lá cây trong ảnh phóng to trông như vân đá?
Vì mỗi chiếc lá trong ảnh gốc chỉ có vài điểm ảnh, máy không biết hình dạng thật nên tạo kết cấu theo mẫu đã học, thường đều và lặp. Giảm hệ số và hạ mức sáng tạo sẽ giúp tán lá mềm hơn nhưng tự nhiên hơn.
Bầu trời bị thành từng dải màu sau khi phóng to thì sửa thế nào?
Đó là hiện tượng dải màu chuyển bị chia bậc, hay gặp khi máy làm mịn quá mức hoặc khi ảnh lưu ở định dạng nén. Giảm khử nhiễu, lưu ở định dạng ít nén, hoặc thêm một lớp hạt rất mịn trong phần mềm chỉnh ảnh thường làm dải màu liền lại.
Ảnh phong cảnh chụp bằng điện thoại có cần phóng to để in khổ lớn không?
Tuỳ cỡ in và khoảng cách nhìn. Ảnh điện thoại hiện nay thường đủ cho nhiều cỡ in treo tường. Hãy tính theo công thức điểm ảnh và hỏi tiệm in mật độ họ khuyên trước khi quyết định phóng.
Có nên phóng to ảnh phong cảnh tải từ mạng để in treo nhà không?
Ảnh trên mạng phần lớn có chủ sở hữu bản quyền, kể cả khi không ghi tên. In để dùng hay bán đều có thể vi phạm. Nên dùng ảnh của chính bạn, ảnh có giấy phép rõ ràng, hoặc liên hệ tác giả để xin phép.
Người đứng xa trong ảnh phong cảnh bị đổi mặt sau khi phóng to, làm sao tránh?
Tắt chế độ sửa mặt hoặc khôi phục khuôn mặt trong công cụ. Nếu vẫn bị, dùng bản phóng to thông thường cho vùng có người, ghép lại trong phần mềm chỉnh ảnh có lớp. Với người không quen, có thể làm mềm nhẹ vùng đó.
Ảnh trời sao có nên phóng to bằng AI không?
Cẩn thận. Sao là những đốm sáng rất nhỏ, máy dễ xoá bớt sao, thêm sao giả hoặc biến nhiễu thành sao. Nếu ảnh dùng để ngắm thì có thể thử; nếu dùng cho mục đích quan sát thiên văn thì không nên dùng bản AI.