PhongDai.comPhóng Đại
Khung hình video và ảnh chụp màn hình

Video cũ bị sọc răng lược trên máy tính: khử xen kẽ, chỉnh tỷ lệ 4:3, cắt viền nhiễu

Video băng cũ đã chuyển sang tệp bị sọc ngang khi có chuyển động, người méo, đáy khung nhiễu: hiểu video xen kẽ, các cách khử và giữ đúng tỷ lệ 4:3.

Macro shot of a stack of old home videocassettes on a wooden shelf in a Nghe An family house, dust drifting in a beam of side light, muted brown and navy tones

Video băng cũ chuyển sang tệp mà xem trên máy tính thấy sọc ngang như răng lược mỗi khi có người cử động là vì video được ghi theo kiểu xen kẽ, mỗi khung gồm hai nửa dòng chụp ở hai thời điểm khác nhau. Màn hình tivi đời cũ hiển thị hai nửa lần lượt nên mắt không thấy; màn hình máy tính hiển thị cả khung một lúc nên hai nửa lệch nhau lộ ra thành răng lược. Bước sửa gọi là khử xen kẽ.

Bài này đi tiếp sau khâu số hoá băng: bạn đã có tệp video từ băng gia đình, máy quay băng nhỏ, đĩa DVD cũ, nhưng xem thấy sọc, người hơi béo hoặc gầy hơn thật, mép dưới khung có dải nhiễu. Ba lỗi này gần như luôn đi cùng nhau và có cách xử lý tương đối rõ ràng.

Video xen kẽ là gì và vì sao chỉ lộ trên máy tính

Truyền hình analog được thiết kế để truyền hình ảnh chuyển động mượt qua đường truyền hạn chế. Thay vì gửi trọn một khung mỗi lần, nó gửi một nửa: lượt đầu các dòng lẻ, lượt sau các dòng chẵn. Mỗi nửa như vậy gọi là một trường. Theo chuẩn truyền hình phổ biến ở nước ta, mỗi giây có 50 trường, ghép thành 25 khung. Băng video gia đình, máy quay băng và nhiều đĩa DVD ghi đúng theo cách đó.

Điều quan trọng là hai trường trong một khung không được ghi cùng lúc mà cách nhau một phần năm mươi giây. Nếu cảnh đứng yên, hai trường gần như trùng nhau. Nếu có người đưa tay lên, tay ở trường thứ hai đã nhích đi một chút so với trường thứ nhất.

Trên tivi bóng đèn hình, hai trường được vẽ lần lượt, mắt người gộp chúng lại thành chuyển động trơn. Màn hình máy tính, tivi phẳng và điện thoại thì hiển thị theo kiểu luỹ tiến, cả khung cùng lúc. Khi tệp xen kẽ được hiển thị nguyên trạng, các dòng của hai thời điểm khác nhau nằm xen nhau, mép vật thể chuyển động thành răng lược.

Nhiều trình phát và tivi thông minh tự khử xen kẽ khi phát, nên có lúc bạn xem không thấy sọc nhưng mở trong phần mềm dựng video lại thấy. Khi bạn chỉnh sửa, cắt ảnh hay đưa lên công cụ nâng độ phân giải, sọc vẫn còn trong tệp, vì vậy cần khử hẳn thay vì trông vào trình phát.

Nhận ra video của bạn có xen kẽ hay không

Thông số có chữ i. Mở thông tin tệp bằng trình phát hoặc công cụ xem thông số video. Ký hiệu như 576i, 480i hoặc mục kiểu quét ghi xen kẽ là dấu hiệu rõ. Chữ p, như 576p hay 1080p, nghĩa là luỹ tiến.

Dừng khung ở đoạn có chuyển động. Chọn đoạn người đang đi hoặc máy đang lia, dừng lại, phóng to mép người. Thấy các dòng ngang so le như răng lược là xen kẽ. Đoạn đứng yên có thể không thấy gì, nên đừng kiểm ở cảnh tĩnh.

Nguồn gốc của video. Băng video gia đình, băng máy quay cỡ nhỏ, băng kỹ thuật số đời đầu, đĩa DVD gia đình, chương trình truyền hình thu lại gần như luôn là xen kẽ. Video điện thoại và máy ảnh số thường là luỹ tiến.

Khi không chắc, thử khử rồi so. Khử xen kẽ một đoạn ngắn và đặt cạnh bản gốc. Nếu bản khử mất răng lược mà cảnh tĩnh không mềm đi đáng kể, video đúng là xen kẽ. Nếu video vốn luỹ tiến, khử xen kẽ chỉ làm mất nét một cách vô ích.

Các cách khử xen kẽ và kết quả mỗi cách

Phần mềm dựng video, công cụ chuyển đổi và trình phát thường có vài lựa chọn khử xen kẽ dưới những tên gọi khác nhau. Bảng dưới mô tả theo nguyên lý.

CáchLàm gìNhược điểmHợp khi
Bỏ một trườngGiữ một trường, nhân đôi chiều dọcMất một nửa độ nét chiều dọc, cảnh tĩnh mềm hẳnCần nhanh, video sẽ xem trên màn nhỏ
Trộn hai trườngCộng hai trường thành một khungVật chuyển động có bóng mờ hai hìnhHầu như chỉ dùng khi không còn lựa chọn khác
Nhân đôi số khungBiến mỗi trường thành một khung đầy đủ, ra 50 khung mỗi giâyTệp nặng hơn, đường viền mảnh có thể rung nhẹMuốn giữ chuyển động mượt như xem tivi ngày xưa
Thích ứng chuyển độngVùng tĩnh giữ cả hai trường, vùng động mới nội suyChậm hơn, có thể sót răng lược ở chuyển động nhẹPhần lớn video gia đình
Nội suy nâng cao hoặc dùng mô hình học máyDựng lại dòng thiếu dựa trên nhiều trường lân cậnXử lý lâu, cần máy mạnhBản lưu giữ quan trọng, trước khi nâng độ phân giải

Với video gia đình, kết hợp thích ứng chuyển động hoặc nội suy nâng cao với nhân đôi số khung thường cho bản đẹp nhất: chuyển động mượt như lúc quay, cảnh tĩnh vẫn giữ được độ nét. Nếu thiết bị phát của gia đình không hợp với 50 khung mỗi giây, xuất 25 khung mỗi giây là đủ.

Một chi tiết hay bị bỏ qua là thứ tự trường. Tuỳ thiết bị ghi và cách số hoá, trường trên hoặc trường dưới được ghi trước. Đặt sai thứ tự, chuyển động sau khi khử sẽ giật tới giật lui. Gặp hiện tượng này, đảo tuỳ chọn thứ tự trường và thử lại.

Người béo hay gầy đi: chuyện điểm ảnh không vuông

Video số hoá từ băng theo chuẩn truyền hình nước ta thường có khung 720 × 576 điểm ảnh. Nếu chia ra, tỷ lệ là 1,25, trong khi màn hình tivi ngày xưa có tỷ lệ 4:3, tức khoảng 1,33. Khoảng chênh đó được giải quyết bằng cách quy ước mỗi điểm ảnh không vuông mà hơi dẹt theo chiều ngang. Khi hiển thị đúng, khung được kéo ra thành khoảng 768 × 576 và hình đúng tỷ lệ.

Vấn đề xảy ra khi một phần mềm trong chuỗi xử lý bỏ qua thông tin này và coi điểm ảnh là vuông. Hình bị bóp ngang, mọi người trông gầy và cao hơn thật. Ngược lại, có khi phần mềm kéo khung 4:3 cho đầy màn hình rộng 16:9, mọi người béo bè ra. Cả hai đều dễ thấy nếu bạn để ý những vật tròn trong cảnh: đĩa, mặt đồng hồ, bánh xe.

Cách sửa là đặt đúng tỷ lệ hiển thị 4:3 trong phần mềm dựng hoặc công cụ chuyển đổi, hoặc chủ động đổi kích thước khung sang điểm ảnh vuông như 768 × 576 trước khi xử lý tiếp. Khi xuất cho màn hình rộng, giữ hình 4:3 ở giữa với hai dải đen hai bên. Kéo giãn cho đầy màn làm méo người; cắt bớt trên dưới cho đầy màn thì mất đầu, mất chân người trong cảnh.

Một số đĩa DVD và máy quay đời sau ghi hình rộng 16:9 vào cùng khung 720 × 576 bằng cách ép ngang. Những tệp này cần tỷ lệ hiển thị 16:9. Nếu không chắc, nhìn vào vật tròn hoặc khuôn mặt quen để chọn tỷ lệ nào trông tự nhiên.

Viền nhiễu và những lỗi khác của băng

Sau khi khử xen kẽ và chỉnh tỷ lệ, còn vài lỗi quen thuộc của video băng. Xử lý theo thứ tự sau:

  1. Cắt bỏ dải nhiễu ở mép dưới khung. Đó là vài dòng hình bị xô lệch do cơ chế chuyển đầu đọc của đầu máy, hầu như băng nào cũng có. Cắt vài dòng ấy rồi thay bằng dải đen, hoặc cắt đều bốn cạnh và giữ tỷ lệ.
  2. Cắt viền đen không đều ở hai bên khung, thường do bộ số hoá ghi dư vùng ngoài hình. Cắt đều hai bên để hình nằm giữa.
  3. Với sọc trắng loé lên ngẫu nhiên, mảng hình mất từng chớp: đó là chỗ lớp từ trên băng bị bong hoặc bẩn. Số hoá lại bằng đầu máy khác, sau khi băng được làm sạch đúng cách, thường hiệu quả hơn mọi phần mềm.
  4. Với hình rung ngang, mép dọc lượn sóng: nếu bộ số hoá có chức năng ổn định thời gian thì bật lên khi số hoá lại; phần mềm chỉ sửa được một phần.
  5. Màu nhạt, lệch xanh hay lệch đỏ: chỉnh sau cùng, khi các lỗi hình học đã xong.
  6. Khử nhiễu nhẹ nếu còn hạt, để dành phần mạnh tay cho công cụ chuyên dụng nếu bạn định nâng độ phân giải.

Nếu bạn thuê dịch vụ số hoá, nên hỏi trước họ có giao bản xen kẽ nguyên gốc không, hay chỉ giao bản đã khử sẵn. Bản nguyên gốc cho bạn quyền làm lại theo cách tốt hơn sau này.

Loại công cụ nào làm được các bước này

Trình phát video. Nhiều trình phát miễn phí có chế độ khử xen kẽ khi phát và chỉnh tỷ lệ hiển thị. Tiện để xem thử và nhận ra lỗi, nhưng thường chỉ tác động lúc phát, không sửa tệp. Một số trình phát có chức năng chuyển đổi kèm theo, đủ cho nhu cầu đơn giản.

Công cụ chuyển đổi video có giao diện. Các công cụ chuyển định dạng phổ biến thường có mục bộ lọc với khử xen kẽ, cắt viền, đổi kích thước và đặt tỷ lệ. Đây là lựa chọn hợp với đa số gia đình: chọn cài đặt một lần, xử lý cả loạt tệp.

Phần mềm dựng video. Phần mềm dựng cho cắt ghép, chỉnh màu, thêm chú thích, và thường tự nhận video xen kẽ. Cần kiểm cài đặt dự án khớp với nguồn, nếu không phần mềm có thể khử xen kẽ kém hoặc kéo giãn tỷ lệ khi xuất.

Công cụ dòng lệnh và bộ lọc chuyên dụng. Người quen kỹ thuật có thể dùng công cụ dòng lệnh với các bộ lọc khử xen kẽ chất lượng cao, kiểm soát từng thông số và chạy hàng loạt. Mất thời gian học, nhưng cho bản lưu giữ đẹp nhất. Dù chọn loại nào, cứ thử trên đoạn ngắn và so với bản gốc trước khi xử lý cả băng.

Lưu hai bản: bản lưu trữ và bản để xem

Sau tất cả các bước trên, đừng để lại chỉ một tệp. Cách sắp xếp gọn mà an toàn:

  • Bản lưu trữ: tệp số hoá nguyên gốc, còn xen kẽ, còn viền nhiễu, không chỉnh gì. Đây là bản để làm lại khi có công cụ tốt hơn.
  • Bản để xem: đã khử xen kẽ, đúng tỷ lệ, cắt viền, chỉnh màu, xuất định dạng phổ biến mà tivi và điện thoại trong nhà đều mở được.
  • Nếu có thêm bản nâng độ phân giải bằng AI, đó là bản thứ ba, đặt tên ghi rõ.
  • Một tệp ghi chú đặt cạnh, nói video quay năm nào, ai trong video, đã xử lý những bước gì và bằng loại công cụ nào.
  • Hai bản sao ở hai nơi, ví dụ ổ cứng ở nhà và một dịch vụ lưu trữ, với bản lưu trữ.

Video gia đình là thứ không quay lại được. Cái giá của việc giữ thêm vài chục gigabyte nhỏ hơn rất nhiều so với việc một ngày phát hiện mình chỉ còn một bản đã xử lý hỏng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao video băng cũ xem trên tivi thì không sọc mà trên máy tính lại sọc?

Tivi đời cũ hiển thị lần lượt hai nửa dòng của video xen kẽ nên mắt không thấy lệch. Màn hình máy tính hiển thị cả khung cùng lúc, hai nửa ghi ở hai thời điểm khác nhau nằm xen nhau thành răng lược. Nhiều tivi đời mới tự khử khi phát nên cũng không thấy.

Khử xen kẽ có làm video mờ đi không?

Cách đơn giản như bỏ một trường làm mất một nửa độ nét chiều dọc, nên cảnh tĩnh mềm đi. Các cách thích ứng chuyển động hoặc nội suy nâng cao giữ được nhiều chi tiết hơn ở vùng tĩnh. Với video gia đình, nên chọn hai cách sau nếu phần mềm có.

Nên xuất video sau khi khử xen kẽ ở 25 hay 50 khung mỗi giây?

Xuất 50 khung mỗi giây giữ được chuyển động mượt như khi xem trên tivi ngày xưa, vì mỗi trường thành một khung. Tệp sẽ nặng hơn. Nếu thiết bị phát trong nhà không hợp hoặc cần tệp nhẹ, 25 khung mỗi giây vẫn xem tốt.

Làm sao biết tỷ lệ khung hình của video cũ là 4:3 hay 16:9?

Phần lớn băng gia đình là 4:3. Một số đĩa DVD và máy quay đời sau ghi 16:9 ép ngang vào cùng kích thước khung. Cách kiểm nhanh là nhìn vật tròn hoặc khuôn mặt quen: đặt thử từng tỷ lệ, tỷ lệ nào làm vật tròn tròn đều là đúng.

Dải nhiễu ở mép dưới video băng có xoá được không?

Dải này do cơ chế đầu đọc của đầu máy và có ở hầu hết băng gia đình. Cách thông dụng là cắt bỏ vài dòng ở đáy rồi thay bằng dải đen, hoặc cắt đều bốn cạnh. Phần hình bị mất rất ít và thường vốn nằm ngoài vùng tivi cũ hiển thị.

Có nên xoá bản số hoá gốc sau khi đã có bản đẹp không?

Không nên. Bản gốc còn xen kẽ và nhiễu nhưng là nguồn để làm lại khi có công cụ tốt hơn hoặc khi phát hiện bản đã xử lý có lỗi. Nên giữ bản gốc ở hai nơi khác nhau, cạnh bản để xem và một tệp ghi chú các bước đã làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138