PhongDai.comPhóng Đại
Điểm ảnh và độ phân giải

Zoom số và zoom quang học: vì sao phóng bằng hai ngón tay khi chụp làm mất chi tiết

Zoom số chỉ là cắt ảnh rồi phóng lên, zoom quang học dùng ống kính thật. Bài tính số điểm ảnh còn lại theo mức zoom và cách chụp xa mà vẫn giữ được chi tiết.

Teenager seen from behind at the edge of a school football field in Thai Nguyen, holding a phone toward distant players, screen dark, golden late afternoon haze

Zoom số là cắt lấy phần giữa của ảnh rồi phóng phần đó lên cho đầy khung, nên nó không thêm chi tiết nào; zoom quang học dùng ống kính có tiêu cự dài hơn để thật sự phóng hình ảnh lên cảm biến. Khi bạn kéo hai ngón tay trên màn hình lúc chụp, trừ khi máy chuyển sang một camera tele có sẵn, bạn đang dùng zoom số.

Mỗi lần zoom số gấp đôi, số điểm ảnh thật sự ghi lại từ cảnh giảm còn một phần tư. Ở mức zoom 10 lần từ camera chính, ảnh chỉ còn khoảng một phần trăm số điểm ban đầu, phần còn lại do phần mềm tính ra. Bài này đi vào phép tính đó, giải thích zoom lai mà nhiều điện thoại quảng cáo, và đưa cách chụp chủ thể ở xa mà giữ được nhiều chi tiết nhất.

Zoom quang học hoạt động thế nào

Zoom quang học thay đổi tiêu cự, tức là thay đổi khoảng cách quang học giữa ống kính và cảm biến hoặc chuyển sang một ống kính khác có tiêu cự dài hơn. Tiêu cự dài làm góc nhìn hẹp lại, và chủ thể ở xa được vẽ lên cảm biến với kích thước lớn hơn. Toàn bộ số điểm của cảm biến vẫn dùng để ghi lại phần cảnh hẹp đó, nên chi tiết là thật.

Máy ảnh rời có ống kính zoom liên tục, xoay vòng là tiêu cự đổi mượt từ góc rộng sang tele. Điện thoại thì quá mỏng cho kiểu ống kính đó, nên thường lắp vài camera cố định, mỗi camera một tiêu cự: một camera góc siêu rộng, một camera chính, và một hoặc hai camera tele ở các mức như 2, 3 hay 5 lần tuỳ máy. Một số máy dùng ống kính kiểu kính tiềm vọng, gấp đường đi của ánh sáng để có tiêu cự dài trong thân máy mỏng.

Khi bạn chọn đúng mức của camera tele, ví dụ bấm nút 3 lần trên máy có camera tele 3 lần, bạn đang dùng zoom quang học. Khi bạn kéo tới các mức ở giữa như 2,4 hay 4 lần, máy thường cắt từ camera có tiêu cự gần nhất bên dưới, tức là zoom số trên nền một camera quang học. Biết các mức thật của máy mình là bước đầu tiên để chụp xa cho nét.

Zoom số làm mất bao nhiêu điểm ảnh

Số điểm thật còn lại sau zoom số bằng số điểm gốc chia cho bình phương mức zoom. Bảng dưới tính cho camera chính 12MP, 4.000 × 3.000 điểm; đây là ví dụ để thấy quy luật, ảnh cuối cùng máy xuất ra vẫn có thể ghi 12MP vì đã được phóng lên.

Mức zoom số từ camera chínhPhần cảnh được giữSố điểm thật còn lại (gần đúng)Tương đương
1 lầntoàn khung4.000 × 3.00012MP
2 lầnmột phần tư diện tích2.000 × 1.5003MP
3 lầnmột phần chínkhoảng 1.330 × 1.000khoảng 1,3MP
5 lầnmột phần hai mươi lăm800 × 600khoảng 0,5MP
10 lầnmột phần trăm400 × 300khoảng 0,12MP

Đọc bảng, bạn sẽ hiểu vì sao ảnh zoom 10 lần trông như tranh màu nước khi xem kỹ: phần mềm đang phải dựng một ảnh 12MP từ chỉ khoảng một trăm hai mươi nghìn điểm thật. Máy càng xử lý giỏi thì ảnh càng mịn, nhưng mịn không có nghĩa là có chi tiết; chữ, nét mặt, hoa văn ở xa thường bị vẽ lại thành mảng.

Zoom lai và zoom bằng AI: thêm được gì, không thêm được gì

Nhiều điện thoại quảng cáo zoom lai, kết hợp ba thứ: cắt phần giữa của cảm biến số điểm cao, ghép nhiều khung hình chụp liên tiếp trong tích tắc, và phóng to bằng thuật toán, ngày càng nhiều là thuật toán học máy. Ghép nhiều khung hình thật sự lấy thêm được một ít thông tin, vì tay rung nhẹ khiến mỗi khung lệch nhau chút ít, cho phép máy suy ra chi tiết nhỏ hơn một điểm ảnh. Phần này có giá trị, nhưng có giới hạn.

Phần phóng to bằng thuật toán học máy thì khác. Nó tạo ra đường nét sắc và kết cấu trông hợp lý dựa trên những gì nó đã học từ hàng triệu ảnh khác, chứ không phải từ cảnh trước mặt bạn. Ở mức zoom vừa phải, kết quả thường đẹp và gần đúng. Ở mức zoom rất cao, phần mềm có thể vẽ ra lá cây, viên gạch, sợi tóc không có thật, hoặc làm chữ ở xa thành những nét trông giống chữ nhưng đọc không ra.

Vì vậy, ảnh zoom cao từ điện thoại hợp để ghi lại kỷ niệm, xem cho biết, không hợp làm bằng chứng cho chi tiết nhỏ. Phim ảnh hay có cảnh phóng to ảnh camera ra biển số xe hay khuôn mặt rõ nét; ngoài đời, thông tin không được ghi lại thì không phần mềm nào lấy lại được, chỉ có thể đoán, và đoán thì có thể sai.

Chụp chủ thể ở xa mà giữ được nhiều chi tiết nhất

Đi lại gần nếu có thể. Bước thêm mười bước luôn tốt hơn mọi mức zoom số. Ở sân trường, ở sân khấu nhỏ, ở công viên, việc đổi chỗ đứng thường đơn giản hơn ta nghĩ, và cho bạn thêm cả góc chụp đẹp hơn.

Dừng ở đúng mức của camera. Tìm hiểu máy có những mức quang học nào, thường hiện thành các nút bấm như 0,5, 1, 3 hoặc 5. Chụp ở đúng các mức đó; nếu cần chặt hơn chút, chụp ở mức quang học gần nhất rồi cắt sau.

Đủ sáng và cầm chắc tay. Camera tele trên điện thoại thường có ống kính khẩu nhỏ hơn và cảm biến nhỏ hơn camera chính, nên trong nhà tối máy có thể lặng lẽ chuyển về camera chính rồi zoom số. Ánh sáng tốt và tay chống vào vật cứng giúp máy giữ camera tele và giảm nhoè.

Chụp rộng rồi cắt sau khi chưa chắc bố cục. Cắt từ ảnh gốc ở máy tính cho bạn thời gian chọn khung, và với nhiều máy chất lượng không kém zoom số lúc chụp. Ngoại lệ là khi máy có xử lý ghép khung hình cho zoom, lúc đó zoom trong lúc chụp có thể nhỉnh hơn; tự thử một lần là biết.

Bật độ phân giải cao khi định cắt mạnh. Nếu máy có chế độ đủ điểm và trời đủ sáng, chụp ở chế độ đó cho bạn dư điểm để cắt. Như đã phân tích ở bài về gộp điểm ảnh, chế độ này kém hơn khi thiếu sáng.

Cắt ảnh sau khi chụp: tính trước còn bao nhiêu điểm

Cắt ảnh trên máy tính hay trên điện thoại sau khi chụp tuân theo cùng phép tính với zoom số: giữ một nửa chiều ngang và một nửa chiều dọc là còn một phần tư số điểm. Khác biệt là bạn tự quyết định cắt chỗ nào và có thể thử nhiều lần trên bản sao mà không mất ảnh gốc. Hãy luôn cắt trên một bản sao và giữ bản gốc nguyên vẹn.

Trước khi cắt một ảnh để in, tính xem phần còn lại có đủ cho khổ in không. Ví dụ giả định: từ ảnh 4.000 × 3.000 điểm, bạn muốn cắt lấy riêng một người đứng ở góc, phần cắt rộng khoảng 1.000 × 1.250 điểm. Ở mật độ tham khảo 300 điểm mỗi inch, phần đó chỉ in đẹp được khoảng 8,5 × 10,6 cm. Muốn in to hơn, bạn phải chấp nhận mật độ thấp, tìm ảnh khác người đó đứng gần hơn, hoặc dùng phần mềm phóng to với những giới hạn đã nói.

Thói quen nhỏ khi chụp ảnh nhóm đông người: chụp thêm vài tấm gần hơn cho từng nhóm nhỏ, từng người lớn tuổi. Rất nhiều gia đình sau này chỉ còn đúng một tấm ảnh nhóm để cắt lấy chân dung ông bà, và lúc đó mỗi khuôn mặt chỉ còn vài trăm điểm ảnh, không đủ cho một tấm chân dung đẹp.

Đọc thông số zoom khi chọn điện thoại

Những con số zoom trên hộp và trong quảng cáo rất dễ gây hiểu sai. Khi so sánh hai máy, hãy tách các con số theo cách dưới đây, và đừng xếp máy nào hơn máy nào chỉ bằng một con số.

  • Mức zoom quang học của từng camera. Đây là con số quan trọng nhất cho người hay chụp xa: máy có camera tele không, ở mức mấy lần so với camera chính. Một máy có camera tele 3 lần sẽ chụp chân dung, sân khấu nhỏ tốt hơn hẳn máy chỉ có camera chính dù zoom số tối đa ghi rất cao.
  • Mức zoom chất lượng cao do cắt cảm biến. Thường là 2 lần từ camera chính số điểm lớn, như đã nói ở phần zoom lai. Chi tiết khá, nhưng không thay được camera tele thật trong điều kiện thiếu sáng.
  • Mức zoom số tối đa. Những con số 30, 50 hay 100 lần chủ yếu để quảng cáo. Ảnh ở các mức đó chỉ dùng để nhìn cho biết, không để giữ làm ảnh đẹp.
  • Kích thước cảm biến và khẩu độ của camera tele. Camera tele có cảm biến nhỏ và khẩu hẹp sẽ yếu hơn rõ khi trời tối, và máy có thể không dùng tới nó trong nhà.
  • Chống rung. Ở tiêu cự dài, rung tay bị phóng đại theo mức zoom; chống rung quang học trên camera tele giúp giữ ảnh nét khi chụp cầm tay.

Cách kiểm chắc nhất vẫn là chụp thử ở điều kiện bạn hay gặp: sân khấu buổi tối, sân bóng chiều muộn, con ở cuối phòng. Thông số chỉ giúp thu hẹp lựa chọn, còn ảnh thật mới nói được máy có hợp với việc của bạn không.

Zoom khi quay video và chụp màn hình khi đang zoom

Zoom khi quay video chịu cùng quy luật. Video Full HD chỉ có khoảng 2 triệu điểm mỗi khung hình, video 4K khoảng 8 triệu. Khi bạn zoom số trong lúc quay, mỗi khung hình được dựng từ một phần nhỏ hơn của cảm biến. Nếu muốn lấy ảnh từ video sau này, hãy nhớ rằng một khung hình video đã ít điểm hơn nhiều so với một tấm ảnh chụp, và zoom số khi quay còn làm giảm thêm.

Một thói quen dễ gặp là phóng to ảnh trong thư viện bằng hai ngón tay rồi chụp màn hình phần đang phóng, để được một ảnh trông như đã cắt. Ảnh chụp màn hình đó chỉ có số điểm của màn hình, và phần chi tiết thật thì còn ít hơn ảnh cắt trực tiếp từ tệp gốc, vì màn hình đã nội suy khi phóng. Muốn có phần cắt tốt nhất, dùng công cụ cắt ảnh của thư viện hoặc phần mềm chỉnh ảnh, làm trên bản sao của tệp gốc.

Với camera an ninh của nhà mình, cùng một nguyên tắc: camera ghi ở độ phân giải nào thì đó là giới hạn chi tiết. Zoom vào bản ghi chỉ phóng các điểm sẵn có lên. Khi cần giữ bản ghi làm bằng chứng cho một sự việc, giữ tệp gốc không chỉnh, ghi lại thời điểm, và hỏi cơ quan chức năng hoặc luật sư về cách nộp phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết máy của mình có zoom quang học mấy lần?

Xem thông số kỹ thuật của máy, mục camera, tìm camera tele và mức zoom quang học đi kèm. Trong ứng dụng camera, các nút mức zoom cố định thường ứng với từng camera thật. Các mức ở giữa và mức rất cao như 30 hay 100 lần là zoom số hoặc zoom lai.

Zoom số khi chụp và cắt ảnh sau, cái nào tốt hơn?

Với nhiều máy, chất lượng gần như tương đương vì cả hai đều chỉ dùng phần giữa của cảm biến. Một số máy có ghép nhiều khung hình khi zoom lúc chụp, cho kết quả nhỉnh hơn cắt sau. Cắt sau có ưu điểm là giữ được ảnh rộng để chọn lại bố cục.

Ống kính kẹp ngoài cho điện thoại có phải zoom quang học không?

Có, về nguyên lý đó là phóng hình bằng quang học, nhưng chất lượng phụ thuộc nhiều vào độ chính xác của ống kính và cách gắn. Ống kính rẻ dễ mờ ở rìa ảnh, viền màu ở đường tương phản, và khó căn đúng tâm camera. Nên thử trước khi mua nếu có thể.

Tại sao ảnh zoom cao chụp ban đêm lại tệ hơn ban ngày nhiều?

Camera tele thường nhận ít ánh sáng hơn camera chính, nên khi tối máy có thể chuyển về camera chính rồi zoom số. Thêm nữa, tay rung bị phóng đại theo mức zoom, và máy phải tăng độ nhạy, sinh nhiễu rồi làm mịn mất chi tiết.

Có nên dùng phần mềm AI để làm nét ảnh zoom bị mờ không?

Dùng được cho ảnh kỷ niệm, miễn là bạn hiểu phần mềm có thể vẽ thêm chi tiết không có thật. Không dùng bản đã xử lý bằng AI cho việc cần độ chính xác như làm bằng chứng hay đối chiếu chi tiết. Khi tải ảnh lên công cụ trực tuyến, che hoặc cắt bỏ thông tin cá nhân lọt vào khung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138