Một bức ảnh phóng to bằng AI chỉ nên được coi là dùng được sau khi bạn đã xem nó ở cỡ thật: mức 100 phần trăm trên màn hình máy tính để thấy từng điểm ảnh, và ở cỡ gần với cỡ sẽ in hoặc sẽ chiếu, đứng ở khoảng cách người xem sẽ đứng. Màn hình điện thoại thu nhỏ bức ảnh lại hàng chục lần, nên mọi bản phóng to trên đó đều trông đẹp, kể cả bản đầy lỗi.
Bài này hướng dẫn cách xem cho đúng, những lỗi kỹ thuật cần tìm, và một bảng chấm đơn giản để quyết định giữ, sửa hay làm lại. Việc so sánh với ảnh gốc để bắt chi tiết máy tự vẽ có bài riêng trong cùng danh mục; ở đây tập trung vào câu hỏi khác: bức ảnh này, khi dùng thật, có đứng được không.
Vì sao màn hình điện thoại đánh lừa bạn
Giả sử bạn vừa phóng một ảnh lên 4.000 điểm ảnh chiều rộng. Màn hình điện thoại khi xem ảnh ngang chỉ hiển thị khoảng hai nghìn điểm theo chiều dài, trên một diện tích bằng bàn tay. Nghĩa là bạn đang xem bức ảnh ở mức thu nhỏ một nửa hoặc hơn, trên một màn hình rất mịn. Mọi lỗi nhỏ như viền sáng, kết cấu lặp, chữ méo đều bị nén lại đến mức không thấy.
Thêm vào đó, màn hình điện thoại thường rất sáng, màu rực và tương phản cao. Ảnh phóng to bằng AI vốn đã sắc sẵn, trên màn hình như vậy càng trông bắt mắt. Đến khi in lên giấy, nơi không có ánh sáng phát ra từ phía sau, ảnh có thể tối hơn, và những chỗ máy làm sắc quá tay hiện ra như vết khắc.
Vì vậy nguyên tắc là: điện thoại chỉ dùng để xem tổng thể bố cục. Việc duyệt chất lượng phải làm trên màn hình máy tính, càng lớn càng tốt, với độ sáng vừa phải. Nếu chỉ có điện thoại, ít nhất hãy dùng hai ngón phóng to từng vùng lên thật lớn và di chuyển khắp bức ảnh, thay vì nhìn toàn cảnh rồi gật đầu.
Hai cách xem bạn cần làm, và mỗi cách trả lời câu hỏi gì
Xem ở 100 phần trăm. Ở mức này, mỗi điểm ảnh của tệp hiện bằng một điểm trên màn hình. Đây là mức khắt khe nhất, cho thấy mọi lỗi kỹ thuật: viền sáng, kết cấu lặp, đường nối ô, nhiễu màu. Nó trả lời câu hỏi: tệp này có lỗi gì không. Nhưng đừng đánh giá chung bức ảnh ở mức này, vì ở 100 phần trăm, gần như ảnh nào cũng có chỗ không hoàn hảo.
Xem ở cỡ dùng thật. Đây là mức hiển thị gần với kích thước bức ảnh khi in hoặc chiếu. Với bản in 60 cm, bạn phóng ảnh trên màn hình đến khi một đoạn 10 cm trên ảnh dài đúng 10 cm trên màn hình, đo bằng thước. Cách xem này trả lời câu hỏi: khi dùng thật, người xem có thấy lỗi không.
Kết hợp với khoảng cách nhìn. Sau khi để ở cỡ dùng thật, lùi lại đúng khoảng cách người xem sẽ đứng: một tấm ảnh treo phòng khách thường được nhìn từ một đến ba mét, một tấm ảnh trong khung để bàn được nhìn từ nửa mét. Lỗi chỉ thấy khi dí mắt vào màn hình thường không quan trọng với tấm ảnh treo cao trên tường.
Ghi lại những chỗ thấy được ở cỡ dùng thật. Chỉ những lỗi thấy được ở bước này mới cần sửa. Lỗi chỉ thấy ở 100 phần trăm là thông tin tham khảo, giúp bạn chọn cài đặt tốt hơn cho lần sau.
Những lỗi kỹ thuật cần tìm ở mức 100 phần trăm
Ngoài chi tiết bịa, ảnh phóng to bằng AI còn có những lỗi kỹ thuật riêng. Bảng dưới liệt kê các lỗi hay gặp, chỗ thường xuất hiện và mức độ đáng lo khi dùng thật.
| Lỗi | Thường thấy ở đâu | Mức đáng lo khi in hoặc chiếu |
|---|---|---|
| Viền sáng quanh vật | Mép người, mép núi, cành cây trên nền trời | Cao: rất dễ thấy khi in, nhất là trên giấy bóng |
| Sắc quá mức, như khắc | Tóc, lông mày, cỏ, vải | Vừa đến cao, tuỳ khoảng cách nhìn |
| Da như sáp, mặt như búp bê | Chân dung, nhất là khi bật sửa mặt | Cao với ảnh người thân |
| Kết cấu lặp, như in hoa văn | Tán lá, mặt nước, tường | Vừa: thấy khi đứng gần |
| Đường nối ô | Các đường ngang dọc chia ảnh thành ô | Cao nếu nằm giữa ảnh |
| Dải màu chia bậc | Trời, tường trơn, nền phông | Cao trên bản in khổ lớn |
| Lệch màu so với gốc | Toàn ảnh hoặc vùng da, vùng trời | Vừa: so với bản gốc để quyết định |
Bạn có thể thấy nhiều lỗi trong bảng có chung nguyên nhân: hệ số quá cao, mức sáng tạo quá cao, hoặc làm sắc thêm sau khi phóng. Nếu một ảnh dính ba bốn lỗi cùng lúc, thường nhanh hơn là chạy lại với cài đặt nhẹ tay hơn, thay vì sửa từng lỗi.
Mô phỏng cỡ in trên màn hình máy tính
Không cần phần mềm chuyên dụng, bạn có thể xem gần đúng bức ảnh sẽ trông thế nào khi in, bằng một cây thước và phần mềm xem ảnh thông thường.
- Biết trước cỡ in, ví dụ giả định cạnh dài 60 cm, và số điểm ảnh của tệp, ví dụ 4.200 điểm.
- Tính số điểm ảnh ứng với 10 cm trên bản in: 4.200 chia 60 nhân 10, được 700 điểm.
- Mở ảnh trong phần mềm xem ảnh, chỉnh mức phóng đến khi một đoạn 700 điểm ảnh trên ảnh dài đúng 10 cm trên màn hình, đo bằng thước kẻ áp vào màn hình. Nhiều phần mềm hiện kích thước vùng chọn để bạn đo đoạn 700 điểm.
- Ở mức phóng này, những gì bạn thấy gần với bản in thật về độ nét. Di chuyển qua các vùng quan trọng: mặt người, chữ, mép vật trên nền trời.
- Lùi ra khoảng cách nhìn dự kiến và xem lại. Ghi lại lỗi nào vẫn còn thấy.
- Nếu còn băn khoăn, cắt một vùng khó nhất ra tệp riêng ở đúng tỉ lệ in và nhờ tiệm in thử khổ nhỏ.
Phép mô phỏng này không tính được màu giấy, độ bóng hay mực, nên không thay được bản in thử. Nhưng nó loại được phần lớn những bức ảnh có lỗi rõ trước khi bạn tốn tiền in.
Màu sắc và độ sáng: đừng duyệt trên màn hình quá sáng
Nhiều người duyệt ảnh trên màn hình để độ sáng tối đa, trong phòng tối, rồi ngạc nhiên khi bản in ra tối và xỉn. Màn hình phát sáng, giấy thì phản chiếu ánh sáng trong phòng; một bức ảnh trông vừa vặn trên màn hình quá sáng sẽ gần như chắc là tối khi in. Khi duyệt, nên đặt độ sáng màn hình ở mức vừa phải, ngồi trong phòng có ánh sáng bình thường.
Một số công cụ phóng to cũng làm thay đổi màu nhẹ: da ửng hơn, trời xanh hơn, tương phản cao hơn bản gốc. Đặt bản phóng to cạnh bản gốc ở cùng cỡ xem để kiểm. Nếu lệch, chỉnh lại màu trên bản phóng to cho gần bản gốc, hoặc nếu bản gốc vốn bị phai, cân nhắc chỉnh màu như một bước riêng có chủ đích, không để công cụ phóng to tự quyết.
Với ảnh định in, nhớ rằng màu trên mỗi màn hình mỗi khác, và tiệm in có máy in, giấy, mực riêng. Nếu màu quan trọng, như ảnh sản phẩm hay ảnh có áo dài màu đặc trưng, hỏi tiệm in về bản in thử màu trước khi in số lượng hay khổ lớn.
Ảnh để chiếu trên tivi, máy chiếu: kiểm trên chính thiết bị đó
Không phải ảnh phóng to nào cũng để in. Nhiều gia đình phóng ảnh cũ để làm trình chiếu trong đám cưới, lễ mừng thọ, buổi họp lớp, hay để làm hình nền tivi. Với những trường hợp này, cỡ dùng thật chính là màn hình tivi hoặc tấm phông máy chiếu, và cách kiểm tốt nhất là chép ảnh vào thiết bị đó, mở lên, đứng ở chỗ khách sẽ ngồi.
Tivi lớn có thể làm lộ những lỗi mà màn hình máy tính không thấy, vì mỗi điểm ảnh trên tivi to hơn nhiều. Nhiều tivi còn có chế độ làm nét và tăng màu bật sẵn, cộng thêm vào độ sắc của bản AI, khiến viền sáng và da sáp nặng thêm. Khi kiểm, thử chuyển tivi sang chế độ hình ảnh tiêu chuẩn hoặc chế độ phim để thấy ảnh gần với thật hơn.
Máy chiếu thì ngược lại: hình ảnh thường mềm hơn và độ tương phản thấp hơn, nhất là trong hội trường còn ánh sáng. Một bản phóng to hơi sắc có khi lại vừa vặn trên máy chiếu, còn những chi tiết nhỏ AI vẽ thêm thường tan đi. Nhưng chữ trên ảnh, như tên người trong ảnh tốt nghiệp, vẫn nên kiểm kỹ, vì khán giả sẽ cố đọc trên màn chiếu lớn.
Bảng chấm nhanh: giữ, sửa hay làm lại
Sau khi xem theo các bước trên, đi qua danh sách dưới. Mỗi câu trả lời "không" là một điểm cần cân nhắc.
- Người trong ảnh, khi xem ở cỡ dùng thật, vẫn giống người thật và người nhà nhận ra ngay.
- Chữ quan trọng trong ảnh, nếu có, đọc đúng như bản gốc.
- Không có viền sáng, đường nối ô hay dải màu chia bậc thấy được ở khoảng cách nhìn dự kiến.
- Tán lá, mặt nước, tóc trông tự nhiên ở cỡ dùng thật, không giống hoa văn in.
- Màu và độ sáng gần với bản gốc, hoặc chỉ khác theo chủ ý của bạn.
- Số điểm ảnh của tệp đủ cho cỡ in theo tính toán và theo lời khuyên của tiệm in.
- Bản gốc đã được lưu riêng, bản phóng to được đặt tên rõ là bản đã xử lý.
Đạt cả bảy: giữ và dùng. Trượt một hai câu ở mức nhẹ: sửa cục bộ, ví dụ ghép vùng mặt hay vùng chữ từ bản phóng to thông thường. Trượt từ ba câu, hoặc trượt câu đầu tiên về khuôn mặt: chạy lại với hệ số thấp hơn, mức sáng tạo thấp hơn, hoặc quay về bản gốc.
Câu hỏi thường gặp
Xem ảnh ở 100 phần trăm thấy nhiều lỗi quá, có phải ảnh hỏng không?
Chưa chắc. Ở 100 phần trăm, gần như ảnh nào cũng có chỗ không hoàn hảo. Điều quan trọng là lỗi đó có thấy được ở cỡ dùng thật và khoảng cách nhìn thật không. Chỉ những lỗi thấy được ở bước đó mới cần sửa.
Không có máy tính, chỉ có điện thoại thì duyệt ảnh thế nào?
Dùng hai ngón phóng từng vùng lên thật lớn và di chuyển khắp ảnh, nhất là mặt người, chữ, mép vật trên nền trời. Giảm độ sáng màn hình xuống mức vừa. Nếu ảnh định in khổ lớn, nên nhờ tiệm in thử một mảnh trước.
Khoảng cách nhìn ảnh treo tường thường là bao nhiêu?
Tuỳ cách treo và cỡ ảnh, phòng khách thường từ một đến ba mét, ảnh để bàn khoảng nửa mét. Ảnh càng lớn, người xem càng đứng xa. Hãy hình dung đúng chỗ treo và lùi lại đúng khoảng đó khi xem trên màn hình.
Vì sao ảnh trên màn hình đẹp mà in ra lại tối?
Màn hình phát sáng còn giấy chỉ phản chiếu ánh sáng trong phòng. Duyệt trên màn hình quá sáng sẽ khiến bạn chọn ảnh tối hơn mức cần. Để độ sáng vừa phải khi duyệt và hỏi tiệm in về bản in thử màu nếu màu quan trọng.
Viền sáng quanh người trong ảnh phóng to là do đâu?
Thường do làm sắc quá mức, từ mô hình phóng to hoặc từ bước làm sắc thêm sau đó. Bỏ bước làm sắc thêm, hạ mức sáng tạo, hoặc chọn mô hình nhẹ tay hơn thường khắc phục được. Viền sáng rất dễ thấy khi in nên cần xử lý.
Có cần nhờ người khác duyệt ảnh không?
Rất nên, nhất là ảnh có người thân. Người đã quen mặt người trong ảnh nhận ra sai lệch nhanh hơn bạn, còn người chưa xem ảnh lần nào sẽ thấy những lỗi bạn đã quen mắt bỏ qua sau nhiều lượt chỉnh.